Birtist í Morgunblaðinu 16. ágúst 2004
Í kjölfar þess að skattstjórar birtu álagningarskrár um mánaðamótin hafa spunnist nokkrar umræður um skatthlutföll og þann mun sem er á skattlagningu launatekna annars vegar og fjármagnstekna hins vegar.Vissulega er um mun að ræða, en samanburður af þessu tagi er hins vegar á margan hátt afar villandi enda um ólíka skatta að ræða að mörgu leyti.

Ari Edwald, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, hefur til dæmis bent á að í mörgum tilvikum sé munurinn á skattbyrði miklu minni en skatthlutföllin segja til um þar sem einstaklingar, sem borga fjármagnstekjuskatt af arði frá einkahlutafélögum þurfi bæði að borga 18% skatt af tekjum félagsins og almennan tekjuskatt sem miðast við svokallað reiknað endurgjald, sem ákveðið er af skattayfirvöldum.

Fjármálaráðuneytið hefur jafnframt minnt á þær forsendur, sem lágu til grundvallar fjármagnstekjuskatti þegar hann var fyrst lagður á árið 1996, sem miðuðust við að skatthlutfallið væri lágt en undanþágur fáar. Þá var skattur t.d. lagður á vaxtatekjur í fyrsta sinn en ákveðið að skattleggja nafnvexti með lágu hlutfalli án tillits til verðbólgu, í stað þess að fara þá leið að skattleggja raunvexti með hærra hlutfalli eins og tíðkast víða erlendis. Ekki var heimilað að draga vaxtagjöld frá vaxtatekjum, ekki er fyrir hendi persónufrádráttur í kerfinu og ekki heldur veittar margvíslegar undanþágur frá skattinum eins og tíðkast þar sem skatthlutfallið er hærra. Þá er bent á að afar mörg efnahagsleg rök séu fyrir því að halda skatthlutfallinu lágu, meðal annars að halda viðskiptum í landinu sem ella gætu flust til annarra landa, auk þess sem lágt hlutfall leysi úr læðingi viðskipti sem væru ekki hagkvæm og myndu ekki eiga sér stað væri skatthlutfallið hærra.

Sá munur, sem er á skattlagningu launatekna og fjármagnstekna, gefur því ekki tilefni til að hækka fjármagnstekjuskattinn eins og ýmsir láta í veðri vaka, en leiðir á hinn bóginn hugann að lækkun á tekjuskatti einstaklinga, sem ljóst er að verður í brennidepli stjórnmálanna á næstu mánuðum.

Skattalækkanir lykil- atriði í stjórnarsáttmála

Fyrir síðustu kosningar voru allir flokkar að Vinstri grænum undanskildum sammála um að stefna bæri að skattalækkunum á þessu kjörtímabili. Menn greindi nokkuð á um leiðir og áherslur eins og við var að búast en óvenju víðtæk samstaða var um að verulegt svigrúm væri til aðgerða af þessu tagi. Á þessum sjónarmiðum var byggt við gerð stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem áform um skattalækkanir skipuðu mikilvægan sess. Þar var kveðið á um að á kjörtímabilinu skyldi tekjuskattur einstaklinga lækkaður um allt að 4%, eignarskattur afnuminn, erfðafjárskattur lækkaður og samræmdur og virðisaukaskattinum breytt til hagsbóta fyrir almenning. Hér var um metnaðarfull áform að ræða, sem áætlað var að gætu skilað um 20 milljarða króna skattalækkunum árlega þegar breytingarnar væru að fullu komnar fram.

Frá upphafi hefur verið ljóst að áform stjórnarflokkanna byggðust á því að skattalækkanir yrðu ekki til þess að auka á þenslu á sama tíma og efnahagsleg áhrif virkjunar- og álversframkvæmda væru í hámarki. Á þeim forsendum hefur legið ljóst fyrir að aðgerðirnar kæmu fyrst og fremst til framkvæmda á síðari hluta kjörtímabilsins eins og skýrt kom fram í langtímaáætlun í ríkisfjármálum sem fjármálaráðherra lagði fram sl. haust. Hér var um skynsamleg varfærnissjónarmið að ræða á sama hátt og eðlilegt var hjá ríkisstjórninni að bíða með nánari útfærslu og tímasetningu skattalækkananna þar til helstu forsendur í kjaramálum og launaþróun væru komnar fram.

Breytingar á skattalögum í haust

Á vordögum var kjarasamningum á almennum vinnumarkaði að mestu lokið og var ekkert launungarmál að innan Sjálfstæðisflokksins var mikill vilji til þess að kynna áætlun um skattalækkanir þegar fyrir þingfrestun í maí. Það náðist ekki en formenn beggja stjórnarflokkanna ítrekuðu þó að engin breyting hefði orðið á þeim markmiðum, sem sett voru fram í stjórnarsáttmálanum. Það verkefni liggur því fyrir haustþingi, að fjalla um þessi mál og hefja vinnu við þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru, jafnvel þótt þær komi ekki allar strax til framkvæmda. Skynsamlegt er að öll helstu útfærsluatriði og tímasetningar skattalækkana liggi fyrir sem fyrst þannig að allir aðilar geti gert áætlanir og ráðstafanir í samræmi við þessar mikilvægu forsendur.

Ekki vandalaust verk

Enginn þarf að velkjast í vafa um að vanda þarf vel til útfærslu skattalækkananna. Eins og áður er getið þarf að gæta þess að þær verði ekki til þess að ýta undir verðbólgu en jafnframt þarf auðvitað að huga að afkomu ríkissjóðs. Bæði þessi atriði leiða til þess að sýna verður sérstakt aðhald í ríkisrekstrinum, leita leiða til sparnaðar og halda aftur af útgjaldaaukningu. Langtímaáætlun í ríkisfjármálum byggist á því að árleg raunaukning ríkisútgjalda haldist innan við 2% á næstu árum og verði þannig mun minni en fyrirsjáanlegur hagvöxtur. Náist þau markmið mun hagkerfið vaxa hraðar á næstu árum en ríkiskerfið og er það mikilvæg forsenda þess að ná megi markmiðum um lægri skatta samhliða ábyrgum ríkisrekstri og stöðugleika í efnahagsmálum.

Lágmarksmarkmið

Sá sem þetta ritar telur að líta beri á þau áform, sem ríkisstjórnin hefur kynnt um skattalækkanir og ríkisútgjöld, sem lágmarksmarkmið. Ekki á að útiloka aðrar breytingar á skattamálum í þeim tilgangi að draga enn frekar úr álögum bæði á heimilin og atvinnulífið í landinu. Ekki er heldur ástæða til að sætta sig við það til frambúðar að ríkisútgjöld vaxi frá ári til árs. Þvert á móti er rétt að vinna að því að draga úr umsvifum ríkisins með það að markmiði að auka svigrúm einstaklinga og fyrirtækja. Þau markmið, sem birtast í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, eru þó mikilvæg skref í þessa átt og áríðandi er að þeim verði hrint í framkvæmd sem fyrst.