Birtist í Morgunblaðinu 28. maí 2005
LANDSFUNDUR Samfylkingarinnar, sem fram fór um síðustu helgi, var athyglisverður fyrir margra hluta sakir. Auðvitað ber hæst að þar lauk einhverri lengstu kosningabaráttu sem um getur hér á landi með skýrum sigri Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og er auðvitað full ástæða til að óska henni til hamingju með þau úrslit. Landsfundurinn mun þó tæpast marka þau tímamót í Íslandssögunni sem ýmsir talsmenn flokksins láta í veðri vaka. Skiptir þar mestu að flokksmenn gáfust upp við það verkefni að marka flokknum skýra stefnu í ýmsum mikilvægum málaflokkum.

Mikið var rætt um almenn hugtök á borð við jafnrétti, lýðræði og nútímalega aðferðafræði, sem flestir geta í sjálfu sér tekið undir, en minna um stefnuna í einstökum málaflokkum, þar sem raunverulegar átakalínur í stjórnmálum birtast. Þarna birtist með öðrum orðum sama tilhneiging og gætti hvað eftir annað hjá talsmönnum flokksins í aðdraganda síðustu alþingiskosninga, þegar ýmsum áleitnum spurningum var svarað með óljósum hætti og vísað til fyrirhugaðrar stefnumótunarvinnu í framtíðinni.

Er frestur á illu bestur?

Í viðtali í Kastljósi á sunnudagskvöldið greip nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar meðal annars til þess ráðs að skýra stefnuleysi flokksins á fjölmörgum sviðum með því að flokkurinn væri ungur og því eðlilegt að stefna hans væri enn í mótun. Hér er auðvitað um frekar neyðarlega málsvörn að ræða, enda eru nú liðin sex ár frá því að Samfylkingin bauð fyrst fram til Alþingis og fimm ár frá því flokkurinn var formlega stofnaður. Haldnir hafa verið að minnsta kosti tveir landsfundir flokksins, fyrir utan stofnfund, vorþing og fjölmarga aðra málefnafundi. Tæp tvö ár eru liðin síðan settur var á fót svonefndur Framtíðarhópur flokksins til að marka stefnuna og þótt markmiðið hafi verið að ljúka þeirri vinnu fyrir þennan landsfund var niðurstaðan sú, að meirihluta þeirra skilagreina, sem einstakir starfshópar á vegum Framtíðarhópsins unnu, var vísað áfram til frekari meðferðar og umfjöllunar innan flokksins. Nú er markmiðið að Framtíðarhópurinn skili endanlegum niðurstöðum sínum á sérstöku stefnuþingi, sem halda á næsta vetur.

Og jafnvel þótt Samfylkingin sé ungur flokkur í samanburði við ýmsa aðra flokka verður að athuga, að í forystusveit hans eru fjölmargir einstaklingar, sem hafa margra ára og jafnvel áratuga reynslu úr stjórnmálum, bæði á vettvangi Alþingis og sveitarstjórna. Menn geta því tæpast skýrt vandræðaganginn á þessum landsfundi með reynsluleysi þess fólks sem að flokknum stendur. Í því sambandi er líka vert að hafa í huga, að í þessum hópi er að finna einstaklinga með óvenju mikla reynslu af því að stofna til nýrra stjórnmálaflokka og framboða. Sennilegra er að illa gangi að ná saman um stefnumálin.

Flokkur án forsögu?

Málsvörnin um að Samfylkingin sé svo ungur flokkur verður líka dálítið veik þegar horft er til þess að flokkurinn varð ekki til úr engu. Áður en kom til sameiginlegs framboðs undir merkjum Samfylkingarinnar höfðu íslenskir vinstri menn talað árum saman um að þær forsendur, sem áður urðu til þess að skipa þeim í marga flokka, væru horfnar og málefnagrunnurinn væri í öllum grundvallaratriðum sá sami hjá íslenskum jafnaðarmönnum, hvort sem þeir tilheyrðu Alþýðuflokki, Alþýðubandalagi, Þjóðvaka eða Kvennalista. Ef einhver innistæða hefði verið fyrir þessum fullyrðingum hefði því verið eðlilegt að álykta sem svo, að auðvelt yrði fyrir þessa "breiðfylkingu jafnaðarmanna" að ná saman um stefnuna, ekki síst eftir að hörðustu vinstri mennirnir drógu sig út úr sameiningarviðræðunum og stofnuðu Vinstri hreyfinguna - grænt framboð.

Sú virðist þó ekki vera raunin. Nú, sex árum eftir að Samfylkingin kom fyrst fram á sjónarsviðið og óskaði eftir umboði kjósenda til að stjórna landinu, er stefnumótunarvinnan ekki komin lengra á veg en birtist á þessum landsfundi. Samfylkingarfólk ýtir málefnaágreiningi á undan sér og skilar auðu í fjölmörgum mikilvægum álitamálum íslenskra stjórnmála. Það verður spennandi að sjá hvort sú vinna skilar þeim árangri, að Samfylkingunni takist að ljá slagorðum sínum eitthvert innihald eða hvort umræðustjórnmálin verða áfram bara umbúðastjórnmál.