Birtist í Morgunblaðinu 27. febrúar 2006
FYRIR sex árum hélt Verslunarráð Íslands viðskiptaþing undir yfirskriftinni ,,Íslenskt atvinnulíf - Ísland meðal 10 bestu". Þar var lögð áhersla á það metnaðarfulla markmið, að Ísland skipaði sér í fremstu röð í alþjóðlegum samanburði þegar litið væri til þátta eins og starfsumhverfis atvinnulífsins, reglubyrði, samkeppnishæfni og frammistöðu bæði stjórnsýslunnar og fyrirtækjanna sjálfra. Trúlega hefur ýmsum þótt Verslunarráð setja markið hátt með þessum áherslum sínum, en reynslan hefur hins vegar sýnt að markmiðin voru raunhæf. Fjölmargar alþjóðlegar samanburðarkannanir hafa að undanförnu staðfest að íslenskt efnahagslíf er frjálsara, sterkara og samkeppnishæfara en nokkru sinni fyrr. Þessa jákvæðu þróun er mikilvægt að hafa í huga þegar rætt er um getu hagkerfisins til að takast á við vaxtarverki og þenslueinkenni, sem vissulega fylgja hinum hraða vexti efnahagslífsins um þessar mundir.

Lífskjör með þeim bestu í heimi

Í síðustu viku var greint frá því í fjölmiðlum að Ísland væri komið í 6. sæti á lista OECD yfir ríkustu lönd heims. Þar er borin saman verg landsframleiðsla á mann með tilliti til kaupmáttar. Fyrir ofan Ísland á listanum eru Lúxemborg, Noregur, Bandaríkin, Írland og Sviss en miðað við vísitölu OECD var kaupmáttur hér á landi 23% hærri en meðaltalið í aðildarríkjum stofnunarinnar. Auðvitað eru stærðir eins og kaupmáttur sem hlutfall af landsframleiðslu ekki einhlítur mælikvarði á lífskjör en staða Íslands er ekki verri ef litið er til annarra þátta. Þannig hefur Ísland í þrjú ár verið í öðru sæti á eftir Noregi samkvæmt könnun Sameinuðu þjóðanna á lífskjörum þjóða. Fyrir utan þjóðhagslegar stærðir er þar tekið tillit til fjölmargra annarra þátta eins og lífslengdar og læsis.

Með vinsamlegustu löndum fyrir fjárfesta

Í síðustu viku sýndi úttekt viðskiptatímaritsins Forbes að Ísland væri þriðja vinsamlegasta landið fyrir erlenda fjárfesta. Danmörk og Finnland koma betur út hvað þetta varðar en Bandaríkin, Bretland og Singapúr fylgja fast á eftir. Meðal atriða sem dregin eru fram í úttektinni er að Íslendingar byggi á markaðshagkerfi þótt velferðarkerfið sé líka umfangsmikið. Vakin er athygli á því að atvinnuleysi sé hér lítið og tekjudreifing í þjóðfélaginu jöfn í alþjóðlegum samanburði. Þá er horft til mikils vaxtar í hagkerfinu á undanförnum árum og líklegrar hagvaxtarþróunar á næstu árum, vakin athygli á því að atvinnulífið sé að verða fjölbreyttara og að með vexti nýrra atvinnugreina hafi fleiri stoðum verið skotið undir efnahagslífið.

Vaxandi viðskiptafrelsi

Samkvæmt niðurstöðum sem bandaríska rannsóknarstofnunin The Heritage Foundation og stórblaðið Wall Street Journal birtu í janúar var Ísland í 5. sæti á lista yfir þau lönd þar sem mest viðskiptafrelsi ríkir. Þar er m.a. horft til þátta eins og hvaða viðskiptastefnu ríki fylgja, skuldastöðu ríkisins, ríkisafskipta, peningamálastefnu, flæðis fjármagns og erlendra fjárfestinga. Er þetta nokkuð betri niðurstaða en ráða má af svokallaðri frelsisvísitölu, sem Fraser-stofnunin í Kanada gefur út, en samkvæmt skýrslu stofnunarinnar frá síðasta ári var Ísland í 13. sæti ríkja heims þegar efnahagslegt frelsi er metið. Skýrslan fyrir 2005 er reyndar byggð á upplýsingum frá 2003 og má vænta þess að þegar næsta vísitala verður gefin út í haust hafi staðan batnað, ekki síst vegna skattalækkana og niðurgreiðslu erlendra skulda.

Samkeppnishæfni í fremstu röð

Tvær skýrslur um samkeppnishæfni ríkja, sem út komu á síðasta ári, gefa líka til kynna sterka stöðu landsins í alþjóðlegum samanburði. Samkvæmt niðurstöðum viðskiptaháskólans IMD í Sviss fyrir árið 2005 lenti Ísland í 4. sæti af 60 ríkjum, sem metin voru, og hækkaði um eitt sæti frá árinu áður. Í rannsókninni var lagt mat á þætti eins og skilvirkni hins opinbera annars vegar og viðskiptalífsins hins vegar, innviði hagkerfisins, þróun hagstærða og starfsumhverfi fyrirtækja. Samkvæmt niðurstöðum Alþjóða efnahagsstofnunarinnar, World Economic Forum, sem greint var frá í september, lenti Ísland í 7. sæti þegar lagt var mat á styrkleika og veikleika hagkerfa 117 landa. Færðist landið upp um þrjú sæti frá árinu 2004. Þegar Ísland var fyrst tekið með í þennan samanburð árið 1995 lenti það í 25. sæti en fór lægst í 38. sæti árið 1997. Í þessari samantekt er annars vegar lagt mat á forsendur framtíðarhagvaxtar í landinu og hins vegar á grundvöll verðmætasköpunar í atvinnulífinu.

Allar eru þessar niðurstöður áhugaverðar, enda um að ræða samanburðarkannanir sem mark er tekið á í umræðum um stöðu og horfur í alþjóðlegu efnahagslífi. Það verður vart um það deilt að niðurstöðurnar sýna afar jákvæða þróun hér á landi. Svo geta menn spurt hvort þessi árangur sé tilviljun, hrein heppni eða afleiðing árangursríkrar stjórnarstefnu í einn og hálfan áratug.