Birtist í Morgunblaðinu 7. mars 2006
INGIBJÖRG Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, heldur áfram umfjöllun sinni um skattamál í Morgunblaðsgrein sl. laugardag. Þar heldur hún því fram - eins og í fyrri febrúargrein sinni um þetta efni - að Sjálfstæðisflokkurinn sé ósamkvæmur sjálfum sér þar sem hann tali um skattalækkanir á sama tíma og skattbyrði aukist. Óhjákvæmilegt er að gera nokkrar athugasemdir við þá kenningu.

Hærri tekjur og meiri umsvif í samfélaginu

Nauðsynlegt er að átta sig á því að þegar skattbyrði hér á landi er mæld - t.d. með aðferðum OECD - leiða hærri tekjur í samfélaginu til aukinna tekna hins opinbera og aukinnar skattbyrði. Það er innbyggt í tekjuskattskerfi okkar - sem hefur í meginatriðum verið óbreytt frá 1988 - að þegar launatekjur hækka meira en allar aðrar stærðir í hagkerfinu aukast tekjur ríkisins af tekjuskatti. Þegar vel árar og velta er mikil í samfélaginu aukast líka tekjur af neyslusköttum svo sem virðisaukaskatti, vörugjöldum og tollum. Þegar fyrirtæki skila auknum hagnaði borga þau auðvitað hærri skatta heldur en þegar afkoma þeirra er neikvæð eða í járnum. Þegar viðskipti með hlutabréf eru lífleg og fyrirtæki greiða út háan arð aukast líka tekjur af fjármagnstekjuskatti. Allt þetta getur valdið því að skattbyrði mælist meiri en áður þótt skatthlutföll standi í stað. Þetta getur jafnvel gerst þótt skatthlutföll lækki umtalsvert, eins og ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á undanförnum áum. Auðvitað má segja að í ljósi þessa hafi svigrúmið til skattalækkana ekki verið nýtt til fulls. En gefur það mönnum tilefni til að skamma ríkisstjórnina fyrir skattahækkanir? Svari hver fyrir sig. Um leið er full ástæða til að hugleiða hver þróun skattbyrði hefði orðið ef ekki hefði verið farið út í þær skattalækkanir, sem nú eru orðnar að veruleika.

Það má líka velta því fyrir sér hvort rétt sé að gera ríkisstjórnina ábyrga fyrir aukinni skattheimtu sveitarfélaganna, sem að sjálfsögðu kemur fram í niðurstöðum stofnana á borð við OECD. Þar vega þungt skattahækkanir stærsta sveitarfélags landsins, eins og formaður Samfylkingarinnar ætti að þekkja manna best.

Skattleysismörkin hærri en Samfylkingin lofaði

Formaður Samfylkingarinnar víkur sérstaklega að því í grein sinni hverjar áherslur stjórnmálaflokkanna voru í skattamálum fyrir síðustu kosningar. Hún getur þess réttilega að þá lagði Sjálfstæðisflokkurinn fram stefnu um lækkun álagningarhlutfalls tekjuskatts, sem nú er orðin að veruleika. Hún staðfestir með öðrum orðum að þarna hafa orð og efndir farið saman. Jafnframt minnir hún á að Samfylkingin hafi lagt áherslu á að hækka skattleysismörk og barnabætur á kjörtímabilinu. Það er líka rétt en þar með er ekki öll sagan sögð. Ingibjörg Sólrún getur þess ekki að ríkisstjórnin hefur stuðlað að meiri hækkun skattleysismarka en Samfylkingin lofaði fyrir kosningarnar 2003. Í kosningastefnu sem samþykkt var á vorþingi flokksins í apríl það ár var talað um að skattleysismörk ættu að hækka á kjörtímabilinu um 10 þúsund krónur, úr um það bil 70 þúsund kr. í 80 þúsund kr. Þetta er einmitt í anda þess sem stjórnarflokkarnir hafa gert. Skattleysismörk hjá einstaklingum eru nú 81.075 kr. á mánuði og verða á næsta ári orðin 84.302 kr. á mánuði í samræmi við þær skattalagabreytingar sem þegar hafa verið lögfestar. Þessar upphæðar verða raunar enn hærri en ef tekið er tillit til aukinna möguleika manna á frádráttarbærum greiðslum vegna lífeyrissparnaðar. Varðandi barnabæturnar er rétt að geta þess að stjórnarflokkarnir hafa þegar samþykkt hækkanir sem nema 1,2 milljörðum króna á ári, tvö ár í röð, og verður forvitnilegt við lok kjörtímabilsins að bera niðurstöðuna að því leyti saman við loforð Samfylkingarinnar.

Óljósar hugmyndir um stighækkandi tekjuskatt

Þriðja atriðið sem Ingibjörg Sólrún nefnir í greininni er að Samfylkingin hafi fyrir kosningarnar lagt til víðtækt samráð um endurskoðun á skattkerfinu, bótakerfinu og kerfi almannatrygginga. Það er rétt að þetta var nefnt í kosningabaráttunni en sannast sagna var ekki auðvelt að festa hönd á því hvað Samfylkingin átti nákvæmlega við. Helst var að skilja að í þessum orðum fælist einhvers konar stefnumörkun um stighækkandi tekjuskatt að skandinavískri fyrirmynd en sannast sagna slógu hinir ýmsu talsmenn Samfylkingarinnar í og úr þegar þeir voru spurðir hvort það væri raunverulega það sem þeir ætluðu sér. Flokkurinn hafði greinilega ekki gert upp hug sinn og kjósendur voru greinilega ekki spenntir fyrir því að skrifa upp á óútfylltan tékka hvað þetta varðar. Ef marka má það sem frá Samfylkingunni hefur komið á síðustu þremur árum - til dæmis niðurstöður hins fræga Framtíðarhóps - er afstaða flokksins enn óljós í þessum efnum. Annaðhvort hefur samfylkingarfólk ekki enn komið sér saman um niðurstöðuna eða treystir sér einfaldlega ekki til að leggja spilin á borðið.

Þegar litið er til þeirra atriða sem formaður Samfylkingarinnar nefnir í grein sinni verður ljóst, að með því að fela ríkisstjórnarflokkunum áframhaldandi umboð vorið 2003, þá tryggðu kjósendur sér þann ávinning sem Samfylkingin lofaði. Þeir hafa líka fengið í kaupbæti almenna lækkun á tekjuskattshlutfalli, afnám eignarskatts og lækkun á erfðafjárskatti, en ekkert af því var meðal kosningaloforða Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar.