Viðbrögð stjórnarandstöðunnar við ákvörðun Bandaríkjamanna um að draga flugsveit sína frá Keflavíkurflugvelli eru forvitnileg. Vinstri grænir túlka þennan atburð með þeim hætti að Bush, Rumsfeld og félagar hafi nú loksins - eftir 55 ár - látið undan óbærilegum þrýstingi frá Samtökum herstöðvarandstæðinga, Frjálslyndi flokkurinn leitar ákaft að tengingu málsins við kvótakerfið en Samfylkingin lætur hins vegar eins og nú sé kominn tími til að flokkurinn taki varnarmál landsins í sínar hendur.

Á sunnudaginn var kynnti Samfylkingin nýja sókn á þessu sviði. Sérstakir vináttusendiherrar flokksins, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Össur Skarphéðinsson, munu fara vítt og breitt um hinn vestræna heim og leita samninga um varnarmál fyrir hönd þjóðarinnar við norræna jafnaðarmenn og meðlimi þingmannanefndar NATO. Jón Baldvin Hannibalsson hefur verið settur yfir þverpólitíska nefnd til að móta stefnu á þessu sviði. Eins og oft áður eru markmið Samfylkingarinnar skýr; allir kostir skulu skoðaðir, ekkert er útilokað og allt kemur til greina.

Breitt yfir grundvallarágreining

Hugsanlega tekst Samfylkingunni að fá einhverja fleiri þverpólitíska menn til að taka sæti í nefnd Jóns Baldvins. Það á eftir að koma í ljós. Samfylkingunni getur eins og aðrir flokkar að sjálfsögðu valið þá aðferð við stefnumótun sína sem flokksmenn telja henta. Það er hins vegar blekking að halda því fram að niðurstaðan geti orðið eitthvað annað og meira en innlegg af hálfu eins tiltekins flokks í umræður um framtíðarfyrirkomulag varnarmála hér á landi. Slíkt innlegg af hálfu Samfylkingarinnar væri hins vegar að sjálfsögðu vel þegið af hálfu þeirra sem fylgjast með þessum málum, enda hefur flokkurinn fram til þessa verið ófær um að móta sér stefnu á þessu sviði. Í því sambandi er skemmst að minnast þess að á landsfundi flokksins í maí sl. var afgreiðslu á niðurstöðum Framtíðarhóps um varnarmál slegið á frest. Þá gátu menn ekki einu sinni komið sér saman um loðið og teygjanlegt orðalag eins og "semja skal um stöðu Íslands í öryggiskerfi Atlantshafsbandalagsins og Evrópu án þess að stefna að uppsögn varnarsamningsins við Bandaríkin en án þess að hér verði nauðsynlega herbúnaður á vegum Bandaríkjastjórnar."

NATO, Norðurlönd, ESB eða bara eitthvað

Vandi Samfylkingarinnar hefur auðvitað stafað af því að innan flokksins hafa verið uppi ólík sjónarmið um grundvallaratriði í varnarmálum. Þar hafa tekist á sjónarmið gamalla krata annars vegar, sem hafa stutt aðildina að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfið við Bandaríkin, og hins vegar gamalla herstöðvarandstæðinga, sem eiga uppruna sinn í Alþýðubandalagi og Kvennalista. Afstaða þessara hópa til varnarsamstarfs vestrænna þjóða hefur löngum verið gerólík og má búast við að mismunandi sjónarmið þeirra muni áfram flækjast fyrir stefnumótun flokksins. Það er nefnilega svo, að spurningin um áþreifanlegar og sýnilegar varnir verður áfram á dagskrá íslenskra stjórnmála, bæði út frá því hvort þær eigi að vera fyrir hendi og hvernig eigi að tryggja þær. Ummæli talsmanna Samfylkingarinnar hafa síðustu daga verið mjög misvísandi að þessu leyti – allt frá því að taka upp varnarsamstarf við Norðurlönd eða Evrópusambandið til þess að telja enga þörf fyrir sérstakar varnir umfram almenna löggæslu. Sumir tala um að segja beri varnarsamningnum við Bandaríkin upp þegar í stað meðan aðrir tala eins og grundvöllur sé fyrir einhvers konar framhaldi hans, þótt forsendur séu breyttar.

Það er því kannski engin furða að Samfylkingin telji sig þurfa þverpólitíska nefnd til að móta stefnu fyrir flokkinn á þessu sviði. Það er líklega eina leiðin til að niðurstöður nefndarinnar endurspegli þau mismunandi sjónarmið sem þar eru uppi.