Birtist í Blaðinu 5. maí 2006
Nú þegar hlé hefur verið gert á þingstörfum og aðeins 3 vikur til kosninga er þess að vænta að borgarmálin fái aukna athygli. Það er vel enda skiptir geysilega miklu máli hvernig er haldið um stjórnvölinn í stærsta sveitarfélagi landsins.

Flokkarnir, sem hafa staðið að R-listanum, hafa reyndar gefist upp á því að bjóða fram saman og nota nú kosningabaráttuna til að kenna hver öðrum um klúður og óstjórn undanfarinna ára. Það breytir ekki því að þeir bera allir sem einn ábyrgð á stjórn borgarinnar á valdatíma R-listans og forystumenn þeirra, þau Dagur, Björn Ingi og Svandís, þurfa auðvitað að svara fyrir það sem úrskeiðis hefur farið. Það á jafnt við um skattahækkanir og skuldasöfnun, skipulagsvandræði og skort á framsýni við uppbyggingu borgarinnar.

Skattahækkanir á uppgangstímum

Borgin hefur notið góðs af hagstæðu efnahagsástandi undanfarinna ára með beinum hætti. Stærsti tekjuliður borgarinnar eru útsvarsgreiðslur borgarbúa, sem hafa stóraukist vegna aukinna tekna alls almennings á undanförnum árum. Meirihluti R-listans hefur hins vegar ekki látið sér nægja að taka til sín ávinninginn af því að helsti skattstofn borgarinnar hefur stækkað með þessum hætti heldur hefur líka hækkað skatthlutfallið hvað eftir annað. Á þessu kjörtímabili hefur það gerst í fyrsta sinn í sögunni, að Reykvíkingar borga lögbundið hámarksútsvar, 13,03% af tekjum sínum, til borgarsjóðs. Aldrei áður hafa borgaryfirvöld í Reykjavík talið sig þurfa að nýta til fulls það svigrúm, sem lög veita sveitarfélögum til þessarar skattlagningar.

Með útsvarshækkunum sínum hefur borgarstjórnarmeirihlutinn tekið til sín umtalsverðan hluta af tekjuskattslækkunum ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum. Almenningur í borginni hefur ekki nema að hluta notið þess aukna kaupmáttar, sem skattalækkanir ríkisstjórnarinnar áttu að skila þar sem R-listinn hrifsaði til sín eins stóran hluta af ávinningnum og hann gat.

Auðvitað er nauðsynlegt að forystumenn R-listaflokkanna útskýri fyrir hvaða brýna þörf hafi verið á skattahækkunum af þessu tagi þegar alltaf hefur legið fyrir að uppgangurinn í samfélaginu og launahækkanir hefðu leitt til stóraukinna tekna borgarinnar, jafnvel þótt útsvarshlutfallið hefði staðið í stað.

Skuldastaða versnar

Samhliða því að skatttekjur borgarinnar hafa aukist hefur skuldastaða hennar versnað. Heildarskuldir borgarinnar og fyrirtækja hennar fara stöðugt vaxandi og eru nú komnar vel yfir 60 milljarða króna. Staða borgarsjóðs hefur sem kunnugt er verið löguð reglulega með því að flytja milljarða króna frá einstökum fyrirtækjum í eigu borgarinnar yfir til borgarsjóðs og þau síðan látin fjármagna sig með lántökum. Slíkar bókhaldsæfingar breyta auðvitað ekki þeirri staðreynd að borgin er nú skuldugri en nokkru sinni fyrr. Þegar slík staða er uppi á hagvaxtar- og uppgangstímum hljóta menn að spyrja alvarlegra spurninga um fjármálastjórn þeirra sem með völdin fara. Samanburðurinn milli borgar og ríkis í þessu sambandi er líka athyglisverður, enda hefur ríkisstjórnin notað gott árferði til að greiða niður skuldir sínar í stórum stíl samhliða því að lækka skatta bæði á einstaklinga og fyrirtæki. Það skiptir greinilega máli hverjir stjórna.

Ástæða óstjórnar R-listans á fjármálum borgarinnar má auðvitað rekja til þess hversu sjálfum sér sundurþykkur hópurinn hefur verið. Alla samstöðu hefur skort til að taka á málum og lausnin hefur verið sú ein að auka útgjöldin stjórnlaust og senda síðan reikninginn til borgarbúa. Nú þegar fyrir liggur að R-listaflokkarnir gátu ekki með neinu móti komið sér saman um sameiginlegt framboð hljóta að vakna spurningar um getu þeirra til að starfa saman að kosningum loknum, fái þeir til þess kjörfylgi. Það er auðvitað hugsanlegt að andúð þeirra á Sjálfstæðisflokknum þjappi þeim saman um myndun meirihluta, en slíkur meirihluti yrði með engum hætti fær um að takast á við vandasöm verkefni, sem blasa við á ýmsum sviðum - ekki síst í fjármálum borgarinnar.