Birtist í Blaðinu 29. júní 2006
Undanfarna daga hef ég verið á þingi Evrópuráðsins í Strassborg. Meðal þeirra mála sem rædd hafa verið á þeim fundum sem ég hef setið eru samskipti Evrópuráðsins og Evrópusambandsins, en fram hafa komið áhyggjur af hálfu margra innan Evrópuráðsins af stöðugri tilhneigingu sambandsins til að útvíkka starfssvið sitt, nú síðast með því að undirbúa stofnun sérstakrar mannréttindaskrifstofu ESB. Hér er ekki ástæða til að fara nánar út í þetta mál að öðru leyti en því, að mannréttindamál hafa í áratugi verið lykilþáttur í starfi Evrópuráðsins og það hefur byggt upp mikilvægar stofnanir á því sviði. Það er líka rétt að hafa í huga að öll aðildarríki ESB eiga aðild að Evrópuráðinu, en þar eru líka til viðbótar yfir 20 ríki, sem ýmist geta ekki eða vilja ekki eiga aðild að ESB.

Vilji til útþenslu á ýmsum sviðum

Ég minnist hér á þetta mál vegna þess að þetta er ekki einstakt dæmi um áhuga manna innan ESB á að útvíkka starfsemi þess og valdsvið. Annað dæmi eru skattamálin. Alltaf með reglulegu millibili koma fram hugmyndir um að samhæfa stefnu aðildarríkjanna í skattamálum og þótt þeim hafi hingað til verið hafnað af einstökum ríkjum heldur þrýstingurinn áfram, auðvitað einkum af hálfu þeirra ríkja sem búa við háa skatta og sætta sig illa við samkeppnina frá þeim sem leggja minni byrðar á borgarana.

Þriðja dæmið eru hugmyndir sem nú eru uppi um að auka vald ESB á sviði löggæslumála. Undanfarna daga hefur komið fram í fjölmiðlum að framkvæmdastjórnin í Brussel þrýsti mjög á um að auka hlutverk sambandsins í þessu sviði, bæði varðandi setningu reglna og framkvæmd þeirra. Þetta mál getur snert okkur Íslendinga með beinum hætti í framtíðinni, enda eigum við í dag margháttað samstarf á þessu sviði við ríki ESB, eins og meðal annars kom fram í íslenskum fjölmiðlum í gær í tilefni af ábendingum sérfræðinga ESB varðandi valdheimildir íslenskra stofnana til að vernda þjóðaröryggi og verjast hryðjuverkum.

Vald og ábyrgð fari saman

Samstarf ríkja og samhæfing aðgerða skiptir að sjálfsögðu miklu máli á sviði löggæslumála og aðgerða til að tryggja öryggi borgaranna. Það er bráðnauðsynlegt fyrir okkur að eiga slík samskipti. Þar með er hins vegar ekki sjálfgefið að nauðsynlegt sé eða æskilegt að framselja vald til alþjóðlegra eða - eins og sumir myndu segja – yfirþjóðlegra stofnana. Þar verður að sjálfsögðu að fara varlega, enda felst sú hætta jafnan í framsali af því tagi, að vald og ábyrgð fylgist ekki að. Lýðræðislega kjörin stjórnvöld í einstökum löndum bera pólitíska ábyrgð á þeim ákvörðunum sem þau taka; ríkisstjórnir sem glata trúverðugleika fara frá völdum og þingmenn sem missa stuðning ná ekki endurkjöri.