Birtist í Blaðinu 18. ágúst 2006
Undanfarnar vikur hafa fjölmiðlar fjallað nánast daglega um meinta stéttaskiptingu og aukinn ójöfnuð í tekjum manna hér á landi. Umræðan hefur að vanda farið út um víðan völl og mörg sjónarmið dregin fram. Allir eru sammála um að tekjur hinna best stæðu hafi vaxið hraðar á undanförnum árum en dæmi eru um - að minnsta kosti um langt skeið. Minna hefur hins vegar farið fyrir umræðum um það, að á undanförnum árum hafa tekjur annarra landsmanna líka aukist verulega; kaupmáttur ráðstöfunartekna allra tekjuhópa hefur farið vaxandi frá ári til árs og ekkert rennir stoðum undir þá fullyrðingu ýmissa stjórnmálamanna af vinstri vængnum um að hinir fátæku séu að verða fátækari, þótt hinir ríku séu vissulega að verða ríkari.

Næg atvinna vinnur gegn stéttaskiptingu

Annað atriði, sem lítill gaumur hefur verið gefinn í þessari stéttaumræðu, er sú staðreynd að atvinnuleysi er hér á landi minna en þekkist í nokkru öðru þróuðu hagkerfi. Sennilega er fátt sem ýtir eins mikið undir stéttaskiptingu í einu þjóðfélagi og viðvarandi, útbreitt atvinnuleysi. Slíkt ástand leiðir ekki aðeins til fjárhagslegra þrenginga fyrir hina atvinnulausu og fjölskyldur þeirra heldur er líka rót margvíslegra annarra félagslegra vandamála. Það er því ekki tilviljun að stjórnmálamenn víða um heim leggja kapp á að skapa skilyrði í atvinnulífinu til að störfum fjölgi, þótt auðvitað gangi misvel að hrinda þeim áformum í framkvæmd.

Staða okkar Íslendinga í þessum samanburði hefur verið sterk og síðustu árin hefur það verið skortur á vinnuafli sem menn hafa haft áhyggjur af en ekki skortur á störfum. Á samdráttarskeiðinu á öndverðum tíunda áratugnum fór atvinnuleysi hér um skamma hríð upp í 5,5 til 6% og þótti öllum slæmt. Við var brugðist með markvissum aðgerðum og atvinnuleysið náði ekki að festa hér rætur eins og ýmsir óttuðust. Síðustu misseri hefur atvinnuleysi hins vegar verið undir 2% og er nú einhvers staðar í kringum 1,3 eða 1,4%.

Atvinnuleysi hvergi minna

Til samanburðar má geta þess að á Evrusvæðinu hefur verið viðvarandi atvinnuleysi upp á 8 til 9% og á hinum Norðurlöndunum eru í dag 4 til 5,5% vinnufærra manna án atvinnu. Reyndar sker Finnland sig úr með tæplega 8% þrátt fyrir athyglisverðan árangur margra finnskra fyrirtækja á síðustu árum. Rétt er að taka fram að atvinnuleysi á Norðurlöndunum var almennt meira fyrir áratug eða svo, en aukin markaðsvæðing, skattalækkanir og kerfisbreytingar í velferðarkerfinu hafa skilað þeim í rétta átt. Nýjar fréttir frá Bretlandi herma að atvinnuleysi þar mælist nú 5,5% og hefur það aukist frá því að vera innan við 5% á síðasta ári. Þessi samanburður sýnir auðvitað að Ísland er í algjörum sérflokki hvað atvinnuástand varðar.

Engin tilviljun

Þessi jákvæða staða á vinnumarkaði vill oft gleymast þegar fjallað er um árangurinn af stjórnarstefnu undanfarinna ára. Gott atvinnuástand er nefnilega hvorki náttúrulögmál né hrein heppni heldur afrakstur af stefnu sem miðar að því að búa atvinnulífinu skilyrði til að vaxa og dafna. Aukið viðskiptafrelsi, skattalækkanir, einkavæðing opinberra fyrirtækja og sveigjanleiki á vinnumarkaði hefur ásamt skynsamlegri nýtingu auðlinda skilað okkur árangri í þessum efnum. Þetta ættu talsmenn íslenskra jafnaðarmanna að hafa í huga þegar þeir hamast gegn stefnu ríkisstjórna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og bjóða í staðinn upp á leið aukinna skatta og hafta á atvinnulífið.