Birtist í Blaðinu 8. september 2006
Í gær kom fram í fjölmiðlum að Ísland hefði færst úr 13. sæti í það 9. í samanburði á efnahagslegu frelsi í 130 ríkjum. Þessar upplýsingar koma fram í árlegri skýrslu Samstarfsnets um efnahagslegt frelsi (Economic Freedom Network) og er samanburðurinn byggður á svokallaðri frelsisvísitölu, sem þróuð hefur verið að Fraser-stofnuninni í Kanada og er oft kennd við hana. Hér á landi er Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál samstarfsaðili við gerð skýrslunnar.

Frelsisvísitalan felur í sér samanburð á fjölmörgum þáttum í hagkerfi og stjórnskipulagi ríkjanna en meginforsendurnar sem byggt er á eru umsvif hins opinbera, lagalegir innviðir og vernd eignarréttar, aðgangur að traustum gjaldmiðlum, alþjóðaviðskipti og reglusetning af hálfu hins opinbera. Ísland kemur misjafnlega vel út þegar litið er til þessara ólíku þátta en það sem skýrir bætta stöðu okkar nú eru meðal annars skattalækkanir og einkavæðing opinberra fyrirtækja. Þessi nýja skýrsla byggir á upplýsingum fyrir árið 2004 og er ekki ástæða til annars en að ætla að þær breytingar sem gerðar hafa verið hér á landi frá þeim tíma styrki stöðu landsins í samanburðinum enn frekar.

Aukið frelsi – bætt lífskjör

Árangur Íslendinga í þessum samanburði þarf í sjálfu sér ekki að koma á óvart. Á einum og hálfum áratug hefur verið unnið markvisst að því að auka hér efnahagslegt frelsi með það að markmiði að bæta lífskjörin í landinu. Árangurinn er ótvíræður; kaupmáttur allra tekjuhópa hefur farið vaxandi, hagvöxtur hefur verið mikill og starfsskilyrði atvinnulífsins batnað til muna. Velgengni okkar hefur líka verið eftirtektarverð í alþjóðlegum samanburði á sviði efnahagsmála – víðast hvar erum við komin í hóp þeirra 10 bestu. Þetta kemur í ljós þegar Efnahags- og framfarastofnunin OECD leggur mat á landsframleiðslu á mann og kaupmátt, þegar World Economic Forum ber saman styrkleika hagkerfa, þegar viðskiptaháskólinn IMD í Sviss ber saman samkeppnishæfni ríkja og þegar viðskiptatímarit og stórblöð bera saman þætti eins og viðskiptafrelsi og skilyrði fyrir erlenda fjárfesta. Viðfangsefnin og mælikvarðarnir eru misjafnir en alls staðar erum við í fremstu röð.

Getum við gert betur?

Þetta er hollt að hafa í huga þegar helst má ráða af málflutningi margra stjórnmálamanna og fjölmiðla að hér sé allt á heljarþröm. Með því er ég þó ekki að segja að við getum ekki gert betur. Öðru nær. Umsvif hins opinbera í hagkerfinu eru enn of mikil og skattar eru enn of háir. Skrifræði og reglusetning af hálfu hins opinbera takmarkar svigrúm einstaklinga og fyrirtækja of mikið og þótt við stöndum betur að því leyti en margar nágrannaþjóðir eigum við ekki að sætta okkur við óbreytt ástand. Tollmúrar og samkeppnistakmarkanir eru enn fyrir hendi í viðskiptum með landbúnaðarvörur og eiga þátt í háu verðlagi. Innheimta ýmissa annarra sértækra skatta, tolla og vörugjalda hefur sömu áhrif á vöruverð, auk þess sem hún raskar samkeppni, mismunar atvinnugreinum og flækir vinnuferli bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum.

Um leið og við fögnum bættri stöðu Íslands á mælikvarða frelsisvísitölunnar hljótum við að horfa til þessara þátta til að ná enn betri árangri á komandi árum.