ÝMSIR héldu að Steingrímur J. Sigfússon hefði varpað sprengju inn í íslenska pólitík á flokksráðsfundi Vinstri grænna um daginn þegar hann gerði hinum stjórnarandstöðuflokkunum tilboð um samstarf með það að markmiði að mynda hér vinstri stjórn að loknum næstu kosningum. Formenn flokkanna hafa vissulega hist í kaffiboði en niðurstaðan er áreiðanlega veikari en hann gerði sér vonir um. Ef marka má yfirlýsingar formannanna ætla þeir að auka samstarfið á Alþingi og kanna samstarfsgrundvöll sín á milli að loknum kosningum fái þeir til þess þingstyrk. Því verður hins vegar hvorki haldið fram að í þessu felist einhver ný tíðindi né að skuldbindingarnar séu miklar. Hugsanlega hefur það eitt komið fréttnæmt út úr þessu að Frjálslyndi flokkurinn er farinn að skilgreina sig sem vinstri flokk, en jafnvel það eru ekki nýjar fréttir fyrir þá sem fylgst hafa með málflutningi þingmanna hans á þessu kjörtímabili.

Samstarf reynt áður

Þegar þessi atburðarás er skoðuð er auðvitað rétt að minna á, að þegar Samfylkingin varð til sem kosningabandalag fyrir kosningarnar 1999 var yfirlýst markmið að sameina krafta þeirra fjögurra stjórnarandstöðuflokka sem þá störfuðu á Alþingi. Þá sögu þekkja forystumenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar auðvitað betur en ég, en Ingibjörg Sólrún Gísladóttir minnti eftirminnilega á það um daginn að Steingrímur J. Sigfússon og félagar hefðu dregið sig út úr þeim viðræðum á grundvelli djúpstæðs málefnaágreinings. Steingrímur hefur reyndar einnig minnt á að fyrir kosningarnar 2003 hafi hann reynt að fá fram viljayfirlýsingu af hálfu hinna flokkanna um vinstri stjórn, en án árangurs.

Einnig er rétt að benda á að fyrir tveimur árum, við upphaf þingstarfa 2004, efndu forystumenn stjórnarandstöðuflokkanna til sameiginlegs blaðamannafundar til að kynna áform sín um samstarf. Þar var greint frá því að flokkarnir þrír ætluðu að koma á skipulögðu samráði milli þingflokka sinna til þess að stilla saman strengi sína og gera starf stjórnarandstöðunnar markvissara. Þessu var lýst sem sögulegum atburði og átti að marka upphaf nýrra tíma. Við sem störfum á Alþingi urðum reyndar ekki mikið varir við þetta samstarf - fyrir utan eitt sameiginlegt þingmál og málþóf í umræðum um tvö önnur - að öðru leyti hefur framganga stjórnarandstöðunnar undanfarin tvö þing verið stöðugt kapphlaup einstakra flokka og þingmanna um að koma sér að og eigna sér hin og þessi mál sem þeir hafa talið til vinsælda fallin. Í því hefur skýrt komið fram að enginn er annars bróðir í leik.

Loks er ástæða til að rifja upp að ekki eru liðnir margir mánuðir síðan slitnaði upp úr samstarfi þessara flokka á vettvangi borgarstjórnar. Aðdragandi þess skilnaðar var reyndar búinn að vera afar langur og sársaukafullur en niðurstaðan var sú að flokkarnir töldu það þjóna hagsmunum sínum betur að bjóða fram hver í sínu lagi en að standa saman. Samfylkingin lýsti því reyndar yfir fyrirfram að samstarf við Sjálfstæðisflokkinn kæmi ekki til greina en þeirri stefnu lýsti Stefán Jón Hafstein í blaðagrein í sumar með orðunum: "Slík nauðhyggja leiddi ekkert gott af sér fyrir málstað jafnaðarmanna við sveitarstjórnarkosningarnar í vor."

Lokar Samfylkingin engum dyrum?

Það er sjálfsagt í ljósi þessarar reynslu sem yfirlýsingar forystumanna stjórnarandstöðuflokkanna nú eru fremur veikar, sérstaklega af hálfu Samfylkingarinnar. Ingibjörg Sólrún tók skýrt fram í samtali við Morgunblaðið að ekki væri um kosningabandalag að ræða en bætti við: "Við ætlum hins vegar að stefna að því að stilla saman strengina og sjá hvernig það svo þróast á þinginu. Það er ekkert meira í því en það. Við ætlum að reyna að vera meira samstiga á þinginu." Þótt komið hafi fram að flokkarnir muni skoða samstarfsgrundvöll að kosningum loknum eru engir aðrir möguleikar útilokaðir að þessu sinni. Í ýmsum fjölmiðlaviðtölum hefur Ingibjörg Sólrún til dæmis ítrekað færst undan því að svara spurningum um hvort ríkisstjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn komi til greina. Hún hefur því greinilega hlustað á ýmsa hófsama flokksfélaga sína á borð við Stefán Jón Hafstein og Margréti S. Björnsdóttur, sem í júlí rituðu Morgunblaðsgreinar til að undirstrika að slíkur möguleiki væri raunhæfur. Hún tekur hins vegar greinilega minna mark á sjónarmiðum samþingmanns síns Björgvins G. Sigurðssonar, sem í svari við grein Margrétar lýsti samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn sem miklum svikum við málstaðinn og sagði að með því væri Samfylkingin ekki að uppfylla sitt sögulega hlutverk. Björgvin hafði reyndar í greinum í Blaðinu í vor talið samstarf við Sjálfstæðisflokkinn möguleika í stöðunni en samstarf við Vinstri græna fráleitt vegna öfga þeirra og skorts á frjálslyndi, en þau sinnaskipti hans eru auðvitað önnur saga.

En hvað sem öllum þessum vangaveltum líður er staðan nú sú að kjósendur eru litlu nær um það hvað stjórnarandstaðan ætlar sér. Boltinn sem Steingrímur J. gaf upp á flokksráðsfundi Vinstri grænna er enn á lofti og ekki ljóst hvort hann lendir innan vallar eða utan. Endar leikurinn kannski á sjálfsmarki?