Birtist í Blaðinu 21. september 2006
Þegar Verkamannaflokkurinn komst til valda í Bretlandi fyrir 9 árum var eitt af loforðum hans að hækka ekki skatta. Þetta var talinn mikilvægur liður í því að breyta ásýnd flokksins og marka upphaf nýs tímabils í sögu hans. Með þessum hætti tókst Verkamannaflokknum að ná til nýrra hópa kjósenda, sem áður höfðu aldrei látið sér til hugar koma að kjósa hann.

Atvinnuskapandi skattaflækjur?

Allan valdatíma Verkamannaflokksins hafa staðið yfir deilur um það hvort staðið hafi verið við þetta fyrirheit. Talsmenn flokksins benda á að hin almennu skattþrep á einstaklinga og fyrirtæki hafi ekki verið hækkuð en aðrir hafa bent á að skattheimta hafi verið aukin með ýmsum sértækum sköttum. Hvað sem þessu líður er óumdeilt, að stjórn Verkamannaflokksins hefur gert skattkerfið flóknara, með því að fjölga sérreglum, tímabundnum ákvæðum og undanþágum. Hefur verið bent á því til sönnunar að blaðsíðufjöldi Tolley's Tax Guide, sem er nokkurs konar Biblía þeirra sem fjalla um skattamál í Bretlandi, hafi tvöfaldast frá 1997. Þetta er auðvitað atvinnuskapandi í þeim skilningi að þetta kallar á stóraukinn fjölda starfsmanna í skattkerfinu og býr til fleiri verkefni fyrir skattasérfræðinga, lögmenn og endurskoðendur. Á hinn bóginn veldur þetta skattborgurunum vandkvæðum, tímasóun og kostnaði og kemur því illa við bæði einstaklinga og fyrirtæki. Þetta er með öðrum orðum vond leið til skattheimtu og dýr fyrir þjóðfélagið.

Betra ástand hér á landi

Hér á landi búum við sem betur fer við skárra kerfi í skattheimtu heldur en Bretar. Ef skattgreiðendur eru fundvísir á undanþágur getur útkoman þar að vísu verið hagstæðari í einstökum tilvikum en almennt er okkar kerfi einfaldara, gegnsærra og aðgengilegra. Skattþrep eru líka lægri hér á landi - nema í virðisaukaskattinum - stundum umtalsvert lægri. Við upptöku virðisaukaskatts og staðgreiðslu tekjuskatta fyrir tæpum 20 árum voru stigin mikilvæg skref til einföldunar. Upptaka einfalds fjármagnstekjuskatts fyrir áratug og afnám ýmissa skatta og skattþrepa á allra síðustu árum hefur einnig verið til bóta.

Þróunin hefur þó ekki verið að öllu leyti hagstæð, því að á sumum sviðum hefur flækjustigið aukist í áranna rás. Á það bæði við um tekjuskatt og virðisaukaskatt, auk þess sem ýmsum sértækum sköttum og gjöldum hefur verið komið á. Í sumum tilvikum hefur gömlum flækjum jafnvel verið skipt út fyrir nýjar flækjur. Án efa hafa virðingarverð sjónarmið verið fyrir flestum þessum breytingum þegar þær komu fram en niðurstaðan er hins vegar alltof  flókið regluverk.

Þótt núverandi ríkisstjórnarflokkar beri auðvitað sína ábyrgð hafa þeir líka sýnt skilning á  vandamálunum sem þessu fylgja. Verkefnið "Einfaldara Ísland" á vegum forsætisráðherra og nefnd fjármálaráðherra um endurskoðun og einföldun skattkerfisins, sem hóf störf fyrr á þessu ári, sýna ótvíræða viðleitni til að taka á málunum.

Stjórnarandstaðan hér á landi – sameinuð eða sundruð eftir atvikum – virðist hafa önnur viðhorf. Þar á bæ gæla menn við hugmyndir um að fjölga skattþrepum í tekjuskatti, flækja álagningu fjármagnstekjuskatts samhliða því að hækka hann, og um leið og grænn stimpill er settur á tillögur um nýja skatta þagna allar gagnrýnisraddir úr þeirri átt. Það þarf því enga sérstaka forspárgáfu til ímynda sér hvernig flækjurnar myndu aukast kæmust þessir flokkar til valda.