24 stundir, 1. maí 2008
Viðhorf – Birgir Ármannson
Allsherjarnefnd Alþingis fjallaði í gær um atburðina, sem áttu sér stað við Suðurlandsveg þann 23. apríl síðastliðinn. Til fundarins var boðað samkvæmt ósk þriggja fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Samkvæmt þingsköpum ber að verða við slíkri beiðni svo fljótt sem auðið er og var það gert í þessu tilviki.

Tilgangur fundarins var að upplýsa nefndarmenn um atburðarásina þennan dag, mótmæli vörubílstjóra, tilefni og framkvæmd lögregluaðgerða af því tilefni og önnur atvik sem máli skiptu í þessu sambandi. Málefnið snertir verksvið allsherjarnefndar auðvitað með þeim hætti, að hún er sú þingnefnd sem fjallar með almennum hætti um lög og reglur sem varða lögreglu, réttarvörslu og skyld málefni. Það liggur hins vegar líka ljóst fyrir að nefndin hefur ekki það hlutverk að rannsaka einstök tilvik, eftir atvikum einstakar lögregluaðgerðir, eða að kveða upp úrskurði í ágreiningsefnum sem af þeim kunna að rísa. Lögreglunni ber auðvitað jafnan sjálfri að fara yfir mál í tilvikum sem þessum, ríkissaksóknari getur einnig tekið einstök mál upp ef ástæða er til að ætla að lögregla hafi gengið lengra í aðgerðum sínum en efnu stóðu til og þeim sem telja sig harðræði beitta af hálfu lögreglu með einhverjum hætti er svo auðvitað alltaf heimilt að bera sín mál undir dómstóla, þar sem hin endanlega úrlausn slíkra ágreiningsmála á sér stað. Þá geta borgararnir líka leitað eftir áliti umboðsmanns Alþingis varðandi einstaka þætti mála af þessu tagi. Vera kann að á einhverja þætti atburðanna við Suðurlandsveg reyni með einhverjum hætti. Það skýrist að öllum líkindum á næstunni.

Á fundi sínum í gær hlýddi allsherjarnefnd á lýsingu lögreglunnar á Höfuðborgarsvæðinu á atburðarásinni og svör varðandi einstök atvik, lagaheimildir og annað sem nefndarmenn töldu nauðsynlegt að fá fram varðandi málið. Jafnframt hlustaði nefndin á sjónarmið vörubílstjóra, en fyrir nefndina komu menn sem verið hafa í forystu fyrir mótmælaaðgerðum af þeirra hálfu að undanförnu. Sýn þeirra á atburðina 23. apríl er sem kunnugt er talsvert frábrugðin lýsingu lögreglunnar en þrátt fyrir að mikið hafi borið á milli í frásögnum gesta nefndarinnar var fundurinn upplýsandi, eins og til stóð. Ekki verður um frekari vinnslu málsins að ræða af hálfu allsherjarnefndar, fyrir utan að ósk barst frá einum nefndarmanni um að hún fengi í hendur myndbandsupptökur sem til eru af atburðum. Nefndin mun því ekki skila neinu áliti eða formlegri niðurstöðu af umfjöllun sinni. Það er ekki hennar hlutverk.

Það er hins vegar persónuleg skoðun mín, að fullt tilefni hafi verið til aðgerða lögreglunnar í þessu tilviki og raunar fleirum sem tengjast mótmælum vörubílstjóra að undanförnu. Það er jafnframt skoðun mín að atburðarás og aðstæður á vettvangi hafi í þessu tilviki kallað á meiri viðbúnað og harðari aðgerðir af hálfu lögreglunnar en við eigum almennt að venjast. Ekkert kom fram á fundinum í gær sem breytir þeirri afstöðu minni. Mitt mat er að þessar aðgerðir lögreglu og þær aðferðir sem hún beitti í þessu tilviki þoli alla skoðun en það er auðvitað annarra að kveða endanlega upp úr um það.

Í mínu huga er kjarni málsins þessi: Í lýðræðisþjóðfélagi eins og okkar eiga allir rétt á að tjá skoðanir sínar og mótmæla. Rétturinn til þess er verndaður af stjórnarskrá og ekkert í lögum hindrar menn í slíkri tjáningu. Það er hins vegar jafnljóst, að reiði einstakra manna í garð stjórnvalda, hagsmunabarátta þeirra eða hver svo sem undirrót mótmælanna kann að vera, réttlætir ekki að þeir brjóti lög, virði að vettugi lögmæt og eðlileg fyrirmæli lögreglu eða reyni að hindra hana í störfum sínum. Lögreglu ber að sjálfsögðu að gæta meðalhófs í öllum aðgerðum sínum en því alvarlegri sem aðstæður og atburðarás er hverju sinni, þeim mun meira tilefni er til harðra lögregluaðgerða.

Hagsmunabarátta og stjórnmálabarátta á að fara fram eftir leikreglum lýðræðisins, innan ramma laganna, en ekki með ólögmætum aðgerðum á götum úti.