Minna ríkisvald stuðlar að meiri hagvexti

Birgir Ármannsson

24 stundir, 10. apríl 2008
Viðhorf – Birgir Ármannsson
Fyrir fáeinum dögum var greint frá nýrri skýrslu bresku rannsóknarstofnunarinnar Centre for Policy Studies (CPS) um efnahagslegan árangur 20 ríkja, sem öll búa við þróað hagkerfi og góð almenn lífskjör. Skýrslan var unnin fyrir Alþjóða gjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann og voru ríkin valin með tilliti til þess að þau endurspegluðu vel hópa smárra, meðalstórra og stórra hagkerfa, sem annars vegar búa við mikil og hins vegar lítil umsvif hins opinbera. Athyglisverðustu niðurstöður skýrslunnar eru þær, að efnahagslegur árangur þeirra ríkja, sem búa við lítil ríkisumsvif, er umtalsvert betri en hinna.
Aukinn hagvöxtur - meira svigrúm
Til athugunar var tímabilið frá 1999 og var miðað við nýjustu fáanlegar tölur, sem taldar voru samanburðarhæfar. Í ljós kom að hagvöxtur í ríkjum með lítil ríkisumsvif var að meðaltali 5,4% á ári samanborið við aðeins 2,1% hjá ríkjum með mikil umsvif hins opinbera. Atvinnutækifærum fjölgaði einnig meira í ríkjum með lítil ríkisumsvif eða um 1,7% á ári í samanburði við 0,9% á ári hjá hinum. Þá jukust framlög til opinberrar þjónustu meira að raungildi hjá þessum ríkjum, eða um 3,4% á ári, en sambærileg aukning var aðeins 1,7% í þeim ríkjum sem búa við mikil umsvif ríkisins í hagkerfinu. Í þessu felst ekki mótsögn; það sýnir einfaldlega að þrátt fyrir að umsvif hins opinbera séu hlutfallslega minni í samfélaginu getur stóraukinn hagvöxtur skapað meira svigrúm til að auka að raungildi framlög til mennta-, heilbrigðis- og velferðarmála auk annarra opinberra verkefna.
Ástæða er til að geta þess að skatthlutföll bæði á einstaklinga og fyrirtæki fóru almennt lækkandi á viðmiðunartímabilinu í báðum ríkjahópunum, en hlutföllin lækkuðu þó umtalsvert meira hjá þeim ríkjum, sem búa við lítil ríkisumsvif. Meðalskatthlutfall í þeim hópi eru nú 30% á einstaklinga og 22% á fyrirtæki en í þeim ríkjum þar sem ríkisumsvif eru meiri eru hlutföllin að meðaltali 45% og 29%. Loks er nauðsynlegt að taka fram, að samkvæmt skýrslunni var ekki teljandi munur á meðallífslíkum, menntunarstigi eða tekjuskiptingu milli ríkjahópanna.

Sterkar vísbendingar
Niðurstöður samanburðarrannsókna af þessu tagi segja auðvitað ekki alla söguna um þróun eða ástand mála í einstökum ríkjum. Þær gefa hins vegar ákveðnar vísbendingar – í þessu tilviki sterkar vísbendingar – um samhengið milli umsvifa hins opinbera og efnahagslegrar velgengni. Fyrir áhugamenn um minni ríkisumsvif eru þetta í sjálfu sér ekki ný tíðindi heldur enn ein vísbendingin um að það sé æskilegt að draga úr fyrirferð hins opinbera í hagkerfinu og auka um leið svigrúm einstaklinga og fyrirtækja. Það er æskilegt með tilliti til þeirra markmiða að auka verðmætasköpun í samfélaginu, stuðla að hagvexti, fjölga atvinnutækifærum og skapa um leið svigrúm til að standa betur að ýmsum samfélagslegum verkefnum

Hvað um Ísland?
Ísland var ekki í hópi þeirra ríkja sem rannsókn CPS náði til. Hins vegar er ljóst að miðað við mælikvarða stofnunarinnar myndi landið flokkast með þeim ríkjum þar sem opinber umsvif eru mikil. CPS telur þau ríki búa við mikil opinber umsvif þar sem tekjur og gjöld opinberra aðila fara yfir 40% af landsframleiðslu. Raunar erum við langt yfir þeim mörkum ef litið er til samanlagðra tekna og gjalda ríkis, sveitarfélaga og almannatryggingakerfisins. Þetta er staðan þrátt fyrir einkavæðingu ýmissa opinberra fyrirtækja, skattalækkanir og fleiri aðgerðir til að draga úr ríkisumsvifum. Staðreyndin er sú að stöðugur vöxtur hefur verið í opinbera kerfinu, bæði hjá ríkinu en þó enn frekar hjá sveitarfélögunum.

Við Íslendingar höfum náð miklum árangri á mörgum sviðum á undanförnum árum. Niðurstöður CPS eru hins vegar áminning um að við getum gert miklu betur og gefur sterkar vísbendingar um leiðina að því marki.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.