Birgir Ármannsson
| Nálgunarbann og austurríska leiðin |
|
24 stundir, 14 ágúst 2008 Viðhorf – Birgir Ármannsson Fjölmiðlar hafa talsvert fjallað um ákvæði laga um nálgunarbann undanfarna daga. Eins og fram hefur komið, hefur allsherjarnefnd Alþingis til meðferðar lagafrumvarp frá dómsmálaráðherra um það efni og er að því stefnt að ljúka þeirri umfjöllun nú á haustdögum. Nauðsynlegt er að ný lög um nálgunarbann taki gildi um næstu áramót samhliða nýrri heildarlöggjöf um meðferð sakamála, þar sem þá falla úr gildi núgildandi ákvæði um nálgunarbann í lögum um meðferð opinberra mála, sem nýju sakamálalögin leysa af hólmi. Frumvarp dómsmálaráðherra gerir að mestu leyti ráð fyrir óbreyttum efnisreglum um nálgunarbann, með þó þeim undantekningum að lagðar eru til breytingar í sambandi við aðdraganda að kröfugerð lögreglu til dómstóla um að nálgunarbanni verði beitt og að opnað fyrir kæruleið til handa þeim sem fer fram á nálgunarbann, ákveði lögregla að gera ekki slíka kröfu. Að öðru leyti gerir frumvarpið ráð fyrir að reglurnar verði með sama hætti og verið hefur frá árinu 2000. Rétt er hins vegar að geta þess, að dómsmálaráðherra gerði grein fyrir því í framsöguræðu sinni fyrir frumvarpinu, að fleiri álitamál væru uppi varðandi nálgunarbannið og að hann gerði ráð fyrir að þau kæmu til skoðunar við meðferð allsherjarnefndar. Þau álitamál, sem ráðherra vísaði þarna til, voru annars vegar að núgildandi reglur gengju ekki nógu langt, ákvæðin væru of þung í vöfum og gætu orðið til þess að brotaþoli veigraði sér við því að óska eftir þessari leið og einnig gat hann þess að skiptar skoðanir væru um hver ætti að fara með valdið til að úrskurða menn í nálgunarbann. Þessar mismunandi skoðanir hafa endurspeglast í umsögnum þeirra aðila, sem allsherjarnefnd hefur leitað álits hjá. Í dag er dómstólum falið það hlutverk að kveða upp þessa úrskurði, að undangenginni kröfu frá lögreglu. Sjónarmið hafa verið uppi um að réttara væri að lögregla eða saksóknari hefði þetta úrskurðarvald en slíka niðurstöðu mætti síðan bera undir dómstóla eftir á. Hér er um að ræða mikilvæga spurningu sem allsherjarnefnd mun taka afstöðu til við meðferð frumvarpsins. Um leið hlýtur að koma til skoðunar hvort tilefni sé til að breyta efnisreglum og málsmeðferðarreglum að öðru leyti með það að markmiði að gera nálgunarbann að virkara úrræði. Inn í fjölmiðlaumfjöllun um nálgunarbannið hefur blandast umræða um hina svokölluðu austurrísku leið, sem í stuttu máli gengur út á að lögreglu verði í ákveðnum tilfellum falið vald til að fjarlæga menn af heimili í heimilisofbeldismálum. Felur hún þannig í sér, að það verði gerandi en ekki fórnarlömb sem þurfi að yfirgefa heimili í þessum tilvikum. Slík ákvörðun taki þegar gildi en heimilt verði innan tiltekins tíma að bera hana undir dómstóla. Mikilvægt er að hafa í huga, að nálgunarbann og austurríska leiðin eru tvö mismunandi úrræði, þótt vissulega gæti komið til þess að þeim yrði báðum beitt í heimilsofbeldismálum. Nálgunarbann er hins vegar leið sem komið getur til skoðunar í mun fjölbreyttari málum og mismunandi forsendur geta verið fyrir að þessum leiðum verði beitt. Því er eðlilegt að greina á milli þessara tveggja úrræða í umfjöllun, bæði á þingi og í fjölmiðlum. Innan allsherjarnefndar er nálgunarbannsmálið lengra komið og er niðurstöðu að vænta nú haust eins og áður kom fram. Ég er þeirrar skoðunar að austurríska leiðin þurfi meiri umfjöllun áður en til lagabreytingar kemur. Það má vissulega sjá fyrir sér tilvik þar sem þetta úrræði gæti átt við en um leið verður að hafa í huga að það er viðurhlutamikil ákvörðun að fjarlægja mann af heimili sínu og meina honum að koma þangað. Allsherjarnefnd ræddi austurrísku leiðina nokkuð á síðasta kjörtímabili án þess að komast að niðurstöðu en að mínu mati er fullt tilefni til að taka hana aftur til umfjöllunar, án þess að hægt sé að gefa sér niðurstöðuna fyrirfram. Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík og formaður allsherjarnefndar. |