Björgunaraðgerð í óveðursástandi

Birgir Ármannsson

Viðskiptablaiðið, 3 október 2008
Skoðun – Birgir Ármannsson
Það óveður sem geisað hefur á fjármálamörkuðum heimsins undanfarna mánuði hefur síðustu daga skekið íslenskt samfélag með óþyrmilegum hætti. Ákvörðun ríkisstjórnar og Seðlabanka í upphafi vikunnar um að koma Glitni til aðstoðar með rúmlega 80 milljarða hlutafjárframlagi er vissulega umdeilanleg aðgerð og úr takti við öll hefðbundin sjónarmið um afskipti ríkisins af fjármálalífi og rekstri atvinnufyrirtækja, en verður auðvitað að skoðast í samhengi við þær fullkomlega afbrigðilegu aðstæður sem nú eru uppi í fjármálaheiminum, ekki bara hér á landi heldur í öllum vestrænum ríkjum. Hvarvetna hafa ríkisstjórnir og seðlabankar þurft að grípa til aðgerða, sem engum hefði komið til hugar svo mikið sem að ræða fyrir 14 mánuðum. Stórir – og að því er talið var öflugir bankar – hafa farið í gjaldþrot, öðrum hefur verið bjargað, stundum með yfirtöku ríkisins, stundum með sérstökum lánveitingum eða öðrum sértækum aðgerðum. Alls staðar eru sömu sjónarmið uppi – óvenju víðsjárverðir tímar krefjast aðgerða, sem ekki er hægt að kalla neitt annað en neyðaraðgerðir.
Ríkisstjórnin og Seðlabankinn mátu stöðuna í Glitnismálinu með þeim hætti, að eina færa leiðin væri að ríkið kæmi inn með nýtt hlutafé og eignarhlutur fyrri hluthafa rýrnaði verulega að sama skapi. Lausnin er þar af leiðandi auðvitað sársaukafull fyrir hluthafa bankans, bæði smáa og stóra. Aðgerðin er hins vegar rökstudd með því að aðrar leiðir hefðu ekki dugað og afleiðingarnar orðið enn sársaukafyllri fyrir allla. Þá – ef við horfum fram hjá hagsmunum hluthafa – erum við að tala um hagsmuni sparifjáreigenda, starfsmanna bankans, íslenska fjármálakerfisins í heild og alls almennings í landinu. Ábyrgð ríkisstjórnar og Seðlabankans er auðvitað sú, að grípa til aðgerða til að verja þessa miklu hagsmuni og ásakanir í einhverjum fjölmiðlum undanfarna daga um að önnur sjónarmið hafi búið þar að baki eru fráleitar. Eins og staðan er í dag getur auðvitað enginn sagt með vissu hverjar afleiðingar þessarar björgunaraðgerðir verða. Það liggur þó fyrir að bankinn getur haldið áfram starfsemi sinni og á móti þeim fjármunum almennings sem varið er til aðgerðarinnar kemur eignarhlutur í bankanum sjálfum og þeim verðmætum sem þar liggja undir, en ekki veð á móti lánum, sem enginn veit á þessari stundu hvaða hald gæti reynst í ef allt myndi fara á versta veg.

Þessi lausn liggur með öðrum orðum á borðinu í máli Glitnis. Áður en hún kemur til framkvæmda þarf auðvitað lögformlegt samþykki hluthafafundar í félaginu og umfjöllun á Alþingi, en ekkert bendir þó til þess að niðurstaðan verði önnur. Hitt er svo annað mál að á næstu dögum og vikum þarf að ræða aðrar hugsanlegar aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins og annarra aðila til þess að stýra þjóðarskútunni í gegnum þann ólgusjó, sem hún er nú í. Þar verða menn að nálgast viðfangsefnin af raunsæi og ábyrgð og takast á við verkefnin eins og þau liggja fyrir, en gæta þess að gleyma sér ekki í þrætum um fortíðina. Viðfangsefnin eru það alvarleg og vandleyst að allar umræður í viðtengingarhætti og þáskildagatíð eru sóun á dýrmætum tíma.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.