Mikilvæg skref til að læra af reynslunni

Birgir Ármannsson

Viðskiptablaðið, 28. nóvember 2008
Birgir Ármannsson
Í umræðum um bankahrunið hefur þess verið krafist að orsakir þess verði upplýstar og að rannsakað verði til hlítar hver hafi verið þáttur einstaklinga, fyrirtækja og stofnana í því að svo fór sem fór. Þessar umræður hafa að sönnu verið misjafnlega málefnalegar og yfirvegaðar en engu að síður er krafan sem slík réttmæt og eðlileg. Engum dylst að fall bankanna þriggja í byrjun október og þær hörmulegu afleiðingar sem það hefur á efnahagslíf þjóðarinnar og lífskjör almennings gefur fullt tilefni til viðamikilla úttekta og rannsókna enda eiga þessir atburðir sér fá ef nokkur fordæmi í sögu þjóðarinnar á síðari tímum. Mikilvægt er að varpað verði ljósi á atburðarásina og að unnt verði að leggja mat á hana á grundvelli upplýsinga og staðreynda en ekki sögusagna og órökstuddra fullyrðinga.
Þessa dagana höfum við til meðferðar á Alþingi tvö lagafrumvörp, þar sem fjallað er um rannsóknir í tengslum við bankahrunið. Annars vegar er um að ræða frumvarp dómsmálaráðherra um skipun sérstaks saksóknara, sem á að hafa það hlutverk að rannsaka og ákæra í málum þar sem grunur leikur á um að framin hafi verið brot, sem leitt geta til refsinga. Getur þar verið um að ræða refsiverð brot á lögum um fjármálamarkaðinn, skattabrot og önnur efnahags- og augðunarbrot. Hins vegar er um að ræða frumvarp, sem flutt er af forseta Alþingis og formönnum allra stjórnmálaflokkanna, um að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd á vegum þingsins til að leita „ sannleikans um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða“, eins og segir í 1. gr. Hlutverk nefndarinnar verður meðal annars að varpa ljósi á þætti sem varða bæði innlendar og erlendar aðstæður, viðskiptalegar ákvarðanir og ákvarðanir á vettvangi stjórnsýslu og stjórnmála, hvernig lagaramminn hér á landi hafi reynst að þessu leyti og hvernig hann sé í samanburði við önnur lönd og loks hvernig háttað sé almennri ábyrgð einstaklinga, bæði þeirra sem voru í forystu í fjármálalífinu og eins hjá opinberum aðilum.

Góð samstaða er á þingi um að vinna hratt að meðferð beggja þessara frumvarpa. Eins virðist óvenju víðtæk samstaða vera um meginefni þeirra. Það gefur góðar vonir um að ljúka megi þinglegri meðferð þeirra á skömmum tíma svo að aðgerðir á grundvelli þeirra geti hafist hið fyrsta. Þá hefur komið fram í umræðum um þessi mál að fullur vilji stendur til þess af hálfu þingmanna að tryggja nægar fjárveitingar til þessara verkefna, en öllum er ljóst að þau geta leitt til umtalsverðs kostnaðar.

Bæði frumvörpin fela í sér óvenjulegar ráðstafanir vegna óvenjulegra atburða. Engum kemur til hugar að hér verði um að ræða létt verkefni eða þægileg. Það eru hins vegar miklir þjóðfélagslegir hagsmunir af því að þau verði unnin bæði hratt og örugglega þannig að mögulegt verði að gera upp við fortíðina með réttlátum og sanngjörnum hætti og um leið að læra af reynslunni. Hvort tveggja hlýtur að nýtast okkur við uppbyggingu íslensks fjármála- og efnahagslífs til framtíðar.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík og formaður allsherjarnefndar Alþingis.