Nýi Steingrímur – og sá gamli

Birgir Ármannsson

AMX, 11. febrúar 2009
eftir Birgi Ármannsson
Þegar bankarnir hrundu í byrjun október var það fyrsta ráðstöfun stjórnvalda að skipta upp bönkunum – skilja erfiðustu vandamálin og skuldirnar eftir í gömlu bönkunum en stofna nýja utan um þá starfsemi sem lífvænleg gat talist og þjóðfélagslega nauðsynleg. Þannig urðu til gamli Glitnir og Nýi Glitnir, gamla Kaupþing og Nýja Kaupþing og gamli Landsbankinn og Nýi Landsbankinn. Nú er engu líkara en sams konar uppskipting hafi átt sér stað á vettvangi stjórnmálanna. Eftir stjórnarskiptin er margt ólíkt því sem áður var og er umbreytingin sennilega hvað mest áberandi hjá fjármálaráðherranum, Steingrími J. Sigfússyni. Það er eins og nú sé mættur til leiks nýr Steingrímur, ábyrgur, orðvar og yfirvegaður, gerólíkur hinum gamla Steingrími, sem var auðvitað óvenju stóryrtur og fullyrðingasamur stjórnarandstöðuleiðtogi.
Nýi Steingrímur í Kastljósi
Þessi umpólun hefur komið mjög skýrt fram varðandi afstöðuna til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og samstarfs okkar Íslendinga við hann. Í Kastljósviðtali í gærkvöldi, þriðjudagskvöld, var mættur settlegur fjármálaráðherra, sem ræddi af yfirvegun um samskipti við sjóðinn. Hann sagði að vísu að það væri engin óskastaða að þurfa að taka lán hjá sjóðnum og sæta erfiðum skilmálum en svona væri nú staðan. Hann vænti þess að eiga góðar og hreinskiptnar viðræður við fulltrúa sjóðsins í næstu viku og sagði varfærnislega að við þyrftum svona almennt að ræða stöðu okkar gagnvart sjóðnum í ljósi þeirrar stöðu sem við værum í. Þetta var sem sagt „Nýi Steingrímur“.

Gamli Steingrímur í Kastljósi
Þess er skemmst að minnast, að fyrir aðeins þremur vikum, var „gamli Steingrímur“ gestur Kastljóss. Þá var ekki töluð nein tæpitunga, engir fyrirvarar um að ræða og skoða. Þvert á móti sagði hann að það væri enginn vafi í huga þingflokks Vinstri grænna, að æskilegast væri að komast út úr samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, skila láni hans og losna undan þeim þvingunarskilmálum sem hann setti okkur. Enginn vafi hjá VG.

Gamli Steingrímur á þingi
Þetta var auðvitað sami gamli Steingrímur og sagði í þingræðu þann 5. desember sl.: „Ég vil láta það koma hér fram að eftir því sem við verðum í aðstöðu til að hafa áhrif á málin, þingmenn Vinstri grænna, verður það forgangsatriði af okkar hálfu á komandi misserum eða árum að reyna að borga Ísland út úr þessu prógrammi aftur. Það skal hafa algeran forgang af okkar hálfu að reyna að standa þannig að málum að við endurheimtum aftur frelsi okkar á þessu sviði eftir því sem aðstæður frekast leyfa.“
Gamli Steingrímur lýsti líka skilmálum sjóðsins sem „óboðlegum“ í nefndaráliti sem einnig er dagsett 5. desember og nefndi þá „ógnarskilmála“ og sameiginlega áætlun sjóðsins og íslenskra stjórnvalda „þvingunarprógramm“. Skilmálarnir voru að hans mati „eyðileggjandi fyrir íslenskt velferðarsamfélag til framtíðar“.

Um hvað verður rætt við sjóðinn?
Nýi Steingrímur virðist hlakka til að ræða við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem hingað koma í næstu viku til að fylgjast með framkvæmd sameiginlegrar áætlunar sjóðsins og Íslendinga. Greinilegt er að hann telur að þar verði hægt að ræða um marga þætti. Gamli Steingrímur hafði hins vegar sínar skoðanir á því hvaða tilgangi slíkar heimsóknir þjónuðu. Í þingræðu þann 20. nóvember sl. sagði hann: „Hvað þýða ársfjórðungslegar komur sendinefnda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hingað, tengdar við ársfjórðungsleg þök, sem sett eru inn í áætlunina? Jú, er það ekki þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kemur og hefur eftirlit með því að þessi ársfjórðungslegu þök séu virt? Hann ræður, það skyldi nú ekki vera?“ Gamli Steingrímur taldi með öðrum orðum ekki að um miklar viðræður yrði að ræða. Þetta væri bara eftirlit.

Nú verður forvitnilegt að fylgjast með því hvor hefur rétt fyrir sér, gamli Steingrímur eða sá nýi, þegar viðræðurnar fara fram við fulltrúa sjóðsins. Það er útilokað að báðir hafi á réttu að standa.