Sigur Samfylkingarinnar í Evrópumálum?

Birgir Ármannsson

Viðskiptablaðið, 5. febrúar 2009
eftir Birg Ármannsson
Það hefur verið svolítið skoplegt að fylgjast með málflutningi Samfylkingarmanna síðustu daga í sambandi við Evrópumálin. Þegar svokölluð verkefnaskrá ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur lá fyrir var öllum ljóst að flokkurinn hafði ekki komist neitt áleiðis með áherslur sínar í þessum málaflokki. Raunar er fátt sem bendir til að Samfylkingarmenn hafi reynt mikið að koma þessari stefnu sinni að í stjórnarmyndunarviðræðunum enda hefði það svo sem verið tímaeyðsla. Vinstri grænir hafa skýra stefnu í Evrópumálum og hún er ekki með neinu móti samþýðanleg stefnu Samfylkingarinnar.
Þessi niðurstaða hlýtur hins vegar að vera veruleg vonbrigði fyrir Evrópusinna innan Samfylkingarinnar. Fyrstu viðbrögðin báru auðvitað vitni um það. Árni Páll Árnason, alþingismaður, sagði til dæmis í samtali við Viðskiptablaðið „Þetta var það lengsta sem við komumst,“ og gat engum dulist að hann hefði viljað ganga lengra. Aðalsteinn Leifsson, fulltrúi Samfylkingarinnar í Evrópunefnd ríkisstjórnarinnar, sagði í samtali við blaðið: „Ég hefði viljað sjá þetta skýrar í þessum stjórnarsáttmála“. Aðalsteinn bætti reyndar við að þessi ríkisstjórn hefði verið mynduð til skamms tíma og ljóst væri að ekki verði sótt um aðild að ESB á næstu 80 dögum.

Samfylkingarmenn eru með öðrum orðum svekktir yfir því að hafa ekki náð Evrópustefnu sinni fram en láta sig samt hafa það að mynda ríkisstjórn með Vinstri grænum. Þess er hins vegar skemmst að minnast, að helstu forystumenn flokksins töldu alveg ómögulegt að vinna áfram með Sjálfstæðisflokki vegna þess að þeim þótti lítið þokast í átt til ESB-aðildar. Í desember og janúar mátti varla opna dagblað eða kveikja á ljósvakamiðlum öðruvísi en að þar væri einhver talsmaður Samfylkingarinnar að lýsa því að samstarfi við sjálfstæðismenn væri sjálfhætt ef ekki yrði unnt að fara í aðildarviðræður við ESB á allra næstu mánuðum. Formaður þingflokksins nefndi svo dæmi sé tekið febrúar í því sambandi og iðnaðarráðherra, og nú einnig utanríkisráðherra, taldi mögulegt að bíða með aðildarumsókn fram yfir landsfund Sjálfstæðisflokksins, sem halda átti í lok janúar, en ekki stundinni lengur.

Vörn Samfylkingarinnar síðustu daga felst hins vegar í því að í „verkefnaskránni“ sé talað um stjórnarskrárbreytingu, sem felur það í sér að unnt verði að breyta stjórnarskrá í framtíðinni með þjóðaratkvæðagreiðslu, án alþingiskosninga. Þetta er afar veikt hálmstrá, enda hefur stjórnarskrárbreyting af þessu tagi ekkert sérstaklega með Evrópumálin að gera. Eftir sem áður mun þurfa sérstaka stjórnarskrárbreytingu til heimilt verði að framselja fullveldið til alþjóðlegra stofnana og slík breyting virðist ekki vera sérstaklega á dagskrá, a.m.k. ekki umfram allar aðrar hugsanlegar breytingar á stjórnarskrá, sem auðvitað þurfa vandaðan og langan undirbúningstíma. Það er að minnsta kosti afar langsótt – ef ekki ómögulegt – fyrir Samfylkingarmenn að lýsa yfir nokkrum sigri í þessum málum. Ekki einu sinni hinum minnsta áfangasigri.