Morgunblaðið, 13. febrúar 2009
eftir Birgi Ármannsson
Össur Skarphéðinsson, utanríkis- og iðnaðarráðherra, vék nokkrum orðum að tillögum ríkisstjórnarinnar um stjórnarskrárbreytingar í grein hér í blaðinu sl. laugardag. Tilefnið var að Þorgerður K. Gunnarsdóttir, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hafði í þingræðu nokkrum dögum fyrr lýst efasemdum sjálfstæðismanna um áform ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Össur lætur hins vegar ógert að vitna beint í þessi efasemdaorð Þorgerðar, enda hefði slík tilvitnun gert allar túlkunaræfingar hans varðandi meinta stefnubreytingu sjálfstæðismanna ómerkar og innihaldslausar.

Varnaðarorð Þorgerðar lutu að því að ekki mætti ráðast í stjórnarskrárbreytingar af offorsi eða hvatvísi. Hún vísaði til þess að stjórnarskrárbreytingar hefðu til þessa byggst á vandaðri vinnu og þverpólitískri sátt í þinginu. Slíkt vinnulag væri forsenda þess að stjórnarskráin nyti þess trausts og hefði þann sess sem hún ætti skilið. Svo sagði hún: „Við sjálfstæðismenn lýsum okkur tilbúna til vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar að því gefnu að vandað verði til verka og leitað verði samráðs um þær breytingar sem til greina koma, ekki bara á lokastigi eins og nú er verið að boða. Það er nýlunda.“

Tillögurnar liggja ekki fyrir
Þorgerður fjallaði ekki efnislega um tilteknar tillögur ríkisstjórnarinnar um stjórnarskrárbreytingar, enda liggja þær ekki fyrir. Í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar er vikið að þremur breytingum með almennu orðalagi, en útfærslan hefur hvorki verið kynnt þingi né þjóð. Þessi þrjú atriði eru í fyrsta lagi ný aðferð við að breyta stjórnarskrá þannig að þær verði bornar undir atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu, í öðru lagi að ákvæði verði sett í stjórnarskrá um þjóðaratvæðagreiðslur og í þriðja lagi að tekið verði upp ákvæði um auðlindir í þjóðareign.

Um öll þessi atriði má segja, að við sjálfstæðismenn höfum verið tilbúnir til að ræða þau og finna útfærslu sem samstaða gæti náðst um. Þá hef ég einkum í huga starf stjórnarskrárnefndar á síðasta kjörtímabili, þar sem við Össur áttum báðir sæti. Hann þekkir því vel áherslur einstakra flokka í þessu sambandi og veit að um útfærslu breytinga af þessu tagi voru talsvert skiptar skoðanir. Hann man líka vel að fjallað var um mun fleiri þætti stjórnarskrárinnar í nefndarstarfinu og að við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á að þessar breytingar væru allar skoðaðar í samhengi, enda var yfirlýst markmið nefndarinnar að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Það var raunar gert að kröfu Samfylkingarinnar, eins og Össur man áreiðanlega.

Útfærslan getur skipt sköpum
Sem kunnugt er dugði stjórnarskrárnefndinni ekki sá tími sem ætlaður var til verksins. Var það sameiginleg niðurstaða hennar að skila af sér einni útfærðri tillögu, en hún laut að því að breyta aðferðinni við stjórnarskrárbreytingar. Frá því segir Össur í grein sinni og er það trúlega það eina í þeim skrifum sem ekki er afbakað með einhverjum hætti. Eins og sakir standa vitum við sjálfstæðismenn ekki hvort ríkisstjórnin ætlar sér að leggja þá tillögu fram óbreytta eða hvort hún hefur einhverjar aðrar útfærslur í huga. Við vitum heldur ekki hvernig ríkisstjórnin hyggst útfæra ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur og um auðlindir, en margar mismunandi leiðir er hægt að fara í þeim efnum. Niðurstaðan getur skipt sköpum um það hvort samstaða næst um að gera slíkar breytingar.

Eðlileg varnaðarorð
Í ljósi þessa voru fyrirvarar og varnaðarorð Þorgerðar K. Gunnarsdóttur í síðustu viku eðlileg og sjálfsögð. Sjálfstæðismenn geta ekki skrifað upp á óútfylltan tékka þegar til umfjöllunar er mikilvægasta grundvallarlöggjöf þjóðarinnar.

En burtséð frá einstökum hugmyndum um breytingar á stjórnarskrá er það líka verulegt umhugsunarefni, hvort skynsamlegt er að fara út í stjórnarskrárbreytingar á þeim fáu vikum sem nú eru eftir af starfstíma Alþingis. Áform ríkisstjórnarinnar í þeim efnum hafa á sér svip ákveðins óðagots, ekki síst þegar horft er til þess að þingið mun á þessum tíma þurfa að fjalla um fjölmörg brýn mál sem lúta að efnahagsmálum og afkomu heimila og fyrirtækja í landinu.

Það er síðan sjálfstæð spurning, sem Össur og félagar hans í ríkisstjórn þurfa að svara, hvers vegna þeir telja ástæðu til að klára tilteknar stjórnarskrárbreytingar fyrir vorið þegar þeir leggja á sama tíma til að sett verði á fót sérstakt stjórnlagaþing, sem hafi það hlutverk að endurskoða stjórnarskrána. Ef talin er þörf á stjórnlagaþingi, hvers vegna má það ekki fjalla um þessa þætti? Það skiptir máli að talsmenn ríkisstjórnarinnar útskýri þetta, enda virðist einhver óskiljanleg mótsögn felast í þessum mismunandi hugmyndum hennar.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.