Hvað mun stjórnlagaþing kosta?

Birgir Ármannsson

AMX. 7. mars 2009
Ein af þeim stjórnarskrárbreytingum sem ríkisstjórnin hefur lagt til á Alþingi felur í sér stofnun stjórnlagaþings á næsta kjörtímabili. Eitt af þeim atriðum sem skoða þarf í sambandi við þing af þessu tagi er hugsanlegur kostnaður vegna stofnunar þess og starfsemi. Með frumvarpi því sem forsætisráðherra, fjármálaráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins og formaður Frjálslynda flokksins hafa lagt fram fylgir ekki kostnaðarmat. Þetta er því þáttur sem nauðsynlegt er að upplýsa eins og hægt er meðan á málsmeðferð á Alþingi stendur.
Það eru áreiðanlega margar leiðir til áætla þennan kostnað og raunar er það svo, að með ólíkindum má teljast ef forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa ekki látið meta hann með einhverjum hætti innan sinna ráðuneyta. Hafi það verið gert hlýtur þingið – og raunar fjölmiðlar líka – að kalla eftir þeim upplýsingum. Raunar gerðum við Geir H. Haarde, formaður Sjálfstæðisflokksins, það í umræðum um málið fyrr í dag. Svör forsætisráðherra voru á þá leið, að þar sem um þingmannafrumvarp en ekki stjórnarfrumvarp væri að ræða, væri ekki lagaskylda til að láta kostnaðarmat fylgja. Þessar upplýsingar myndu hins vegar berast til þingnefndar sem fengi málið til meðferðar. Þegar á forsætisráðherra var gengið kvaðst hún gera sér grein fyrir því að um umtalsverðan kostnað yrði að ræða, en málið væri hins vegar svo mikilvægt að það væri þess virði.

Sjálfur hef ég gert tilraun til að átta mig á kostnaðinum en tek fram að í því sambandi hef ég aðeins til viðmiðunar ákvæði frumvarps til breytinga á stjórnarskipunarlögum á þskj. 648 og drög að frumvarpi um stjórnlagaþing, en það er birt sem fylgiskjal með fyrra frumvarpinu. Einnig hef ég til viðmiðunar kostnað við rekstur Alþingis á þessu ári miðað við gildandi fjárlög, en ljóst er að stjórnlagaþingið verður að miklu leyti skipulagt með hliðsjón af skipulagi Alþingis.

Miðað við frumvarpsdrögin um stjórnlagaþingið er ljóst að eftirfarandi kostnaður mun koma til vegna starfsemi þess:

    * Þingfararkaup fyrir 41 fulltrúa í að minnsta kosti 18 mánuði (raunar talsvert hærri laun fyrir forseta þingsins og stjórnlagaþingritara, auk álagsgreiðslna til formanna starfsnefnda sem óvíst er hvað verða margar).
    * Launatengd gjöld vegna 41 stjórnlagaþingsfulltrúa.
    * Kostnaðarreikningar frá þingfulltrúum eða hópum þeirra vegna sérfræðiaðstoðar o.fl.
    * Kostnaður vegna sérfræðiaðstoðar við forsætisnefnd eða þingið sjálft.
    * Þóknun til ólaunaðra fulltrúa almannasamtaka, hagsmunasamtaka og stjórnmálasamtaka vegna setu í starfsnefndum þingsins.
    * Laun starfsmanna þingsins, en greinilegt er að gert er ráð fyrir að þar verði um nokkurn hóp að ræða.
    * Kostnaður vegna húsnæðis, annarrar aðstöðu og rekstrarkostnaður að öðru leyti.

Eins og sjá má eru óvissuþættirnir margir og munu að hluta til ráðast af ákvörðunum stjórnlagaþingsins sjálfs. Hins vegar er ljóst eins og áður sagði að margt er miðað við skipulag og rekstur Alþingis. Er því nærtækt að líta til útgjalda Alþingis til að fá einhverja hugmynd um kostnaðinn, auðvitað með tilliti til þess að starfsemi stjórnlagaþingsins verður umfangsminni og fulltrúar færri en alþingismenn.

Á árinu 2009 er gert ráð fyrir að svokallaður alþingiskostnaður, sem er allur kostnaður vegna þingmanna, hverju nafni sem hann nefnist, verði 843 milljónir króna. Þá er gert ráð fyrir að almennur rekstrarkostnaður verði 875,5 milljónir króna. Ef aðeins eru teknar þessar tvær tölur og ekki hugsað um húsnæðiskostnað, sem er í sérstökum liðum hjá Alþingi, þá er kostnaður vegna þingmanna og reksturs Alþingis rúmlega 1.700 milljónir króna á þessu ári. Ef miðað er við 18 mánuði þá er talan um 2.550 milljónir króna.

Fulltrúar á stjórnlagaþinginu verða 41 eða nálægt því 2/3 af fjölda alþingismanna. Ef sama hlutfall væri notað til að meta kostnaðinn af stjórnlagaþinginu mætti ætla að niðurstöðutalan gæti orðið rúmlega 1.500 milljónir, einn og hálfur milljarður króna.

Það má auðvitað líka ímynda sér, að miklu meira aðhalds verði gætt í störfum stjórnlagaþings en Alþingis. Þá mætti til dæmis miða við að kostnaður vegna stjórnlagaþings á 18 mánuðum verði helmingi minni en kostnaður vegna Alþingis á jafn löngu tímabili. Miðað við viðmiðunartölurnar að framan gæti kostnaður þá orðið rúmlega 1.200 milljónir króna. Ég á bágt með að gera mér í hugarlund að kostnaðurinn geti farið mikið lægra, með tilliti til allra þeirra kostnaðarliða sem gert er ráð fyrir vegna stjórnlagaþingsins og getið er um hér að framan. Verður einnig að taka tillit til þess að í viðmiðunartölunum er ekki gert ráð fyrir húsnæðiskostnaði Alþingis, en ljóst er að kostnaður stjórnlagaþings vegna húsaleigu og annars húsnæðiskostnaðar hlýtur að verða verulegur. Eins er mikil óvissa um þætti eins og sérfræðikostnað, sem getur orðið verulegur eins og dæmin sanna. Þessir þættir geta því vegið upp á móti þeim kostnaði vegna þingfulltrúa og almenns rekstrarkostnaðar, sem kann að vera ofmetinn í útreikningunum hér að framan.

Í þessu ljósi finnst mér ekki ósennilegt að kostnaður við stjórnlagaþingið gæti numið á bilinu 1.200 til 1.500 milljónum króna miðað við 18 mánaða starfstíma. Taki starf þingsins lengri tíma, eins og getur orðið miðað við frumvarpið, verður kostnaðurinn auðvitað þeim mun meiri.

Hér er auðvitað um mjög grófar áætlanir að ræða, byggðar á óljósum forsendum. Sérfræðingar forsætisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hafa áreiðanlega mun betri forsendur til að meta þessa þætti heldur en hér er gert. Það er því mikilvægt að áætlanir þeirra liggi fyrir meðan málið er til meðferðar á Alþingi. Þær áætlanir verða að vera raunsæjar og taka mið af öllum þeim kostnaðarþáttum sem geta komið til vegna jafn umfangsmikillar starfsemi og hér um ræðir.

Virðingarfyllst,
Birgir Ármannsson, alþingismaður.