Stefna VG og túlkunaræfingar Samfylkingarinnar

Birgir Ármannsson

AMX 25. mars 2009
Eftir Birgi Ármannsson
Þingmenn Samfylkingarinnar hafa tamið sér þann sérkennilega sið að túlka sífellt stefnumál, ályktanir og yfirlýsingar annarra flokka eins og hentar þeirra eigin málflutningi. Það eru ekki síst samstarfsflokkar Samfylkingarinnar hverju sinni sem verða fyrir þessu eins og við sjálfstæðismenn upplifðum oft í tíð fyrri ríkisstjórnar. Nú er það hins vegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem þarf að búa við stöðugar túlkunaræfingar Samfylkingarmanna af þessu tagi.

Um síðustu helgi hélt VG landsfund sinn og ályktaði eins og við mátti búast um Evrópumál. Fyrir flesta sem lesa þá ályktun er alveg augljóst, að VG hefur ekki breytt um stefnu í þessum málaflokki og að flokkurinn telji sem fyrr að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB. Einhvern veginn tekst Samfylkingarmönnum hins vegar að lesa eitthvað allt annað út úr ályktuninni. Þeir halda því fram að ummæli sem þar er að finna um að aðild að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu feli í sér mikla opnun af hálfu samstarfsflokks síns. Þetta er sams konar málflutningur hjá Samfylkingunni og heyra mátti í kjölfar myndunar ríkisstjórnarinnar í lok janúar. Þá var sambærilegt orðalag í stjórnarsáttmálanum túlkað með þeim hætti að ríkisstjórnin – og þar af leiðandi VG – væri að galopna fyrir aðildarumsókn að ESB.

Hálmstrá Samfylkingarmanna
Auðvitað er þessi túlkun ekki í neinu samhengi við raunveruleikann. Staðreyndin er sú að undanfarin 15 ár að minnsta kosti hafa allir stjórnmálaflokkar og allir stjórnmálamenn landsins verið sammála um það eitt í Evrópumálum, að aðild að ESB kæmi aldrei til greina nema fyrir því væri meirihluti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Allir hafa sem sagt sagt skýrt að málin yrðu leidd til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu og því engin nýmæli að finna í því sambandi, hvorki í stjórnarsáttmálanum né í nýrri landsfundarályktun VG. Hér er því aðeins um að ræða hálmstrá af hálfu æstra Evrópusinna innan Samfylkingarinnar, sem þurfa að nota svona skýringar til að réttlæta samstarfið við VG bæði fyrir sjálfum sér og öðrum.

Þetta kom greinilega fram í umræðum á Alþingi í gær. Tilefni þess að málið kom til umræðu voru afar misvísandi ummæli frá því á mánudaginn, annars vegar frá Steingrími J. Sigfússyni, formanni VG, í vefsjónvarpi Morgunblaðsins og hins vegar frá skrifum Björgvins G. Sigurðssonar, þingmanns Samfylkingarinnar, á vefsíðu Pressunnar. Formaður VG fór í viðtalinu við Morgunblaðið frekar háðuglegum orðum um þá sem teldu að helsta lausn okkar Íslendinga á efnahagsvandanum væri að finna í ESB-aðild og ítrekaði afstöðu síns eigin flokks með skýrum hætti. Orð hans var ekki hægt að skilja öðruvísi en svo, að hann væri að skjóta föstum skotum á menn eins og Björgvin G. Sigurðsson. Í Pressugrein þess síðarnefnda var einmitt þung áhersla á ESB-aðild og talað um hana sem forsendu þess að hægt verði að hefja uppbyggingu efnahagslífsins fyrir alvöru.

Samstarfsflokkar tala út og suður
Á þinginu í gær tókst Björgvini með aðdáunarverðum hætti að láta eins og hann hefði ekki heyrt viðtalið við Steingrím J. og ekki einu sinni þá tilvitnun til orða hans sem fram hafði komið fyrr í umræðunni. Björgvin sagði meðal annars:

„Ég held að í landsfundaráætlun Vinstri grænna hafi falist heilmikil opnun á Evrópumálin. Þeir opna á þau þar eins og ég les það að haldin verði tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og í því tel ég mikla opnun vera.

Þessi afstaða vinstri grænna markar að því leyti tímamót og leggur að mínu mati grunninn að veigamesta skrefinu og því mikilvægasta í íslenskum stjórnmálum um áratugaskeið sem er að sækja um aðild að Evrópusambandinu.“

Þessi orð Björgvins urðu til þess að þingflokksformaður VG, Jón Bjarnason, taldi sig knúinn til að fara í ræðustól til að árétta stefnu flokksins. Hann sagði m.a.:

„Ég vil bara árétta þau orð formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þingmanns Steingríms J. Sigfússonar, um að það eru brýnni mál að fást við á næstunni en að fara að takast á um inngöngu í Evrópusambandið. Hins vegar er stefna Vinstri grænna alveg skýr í þessu efni, við teljum að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins…“

Jón var kurteis í garð samstarfsflokksins. Engum getur hins vegar dulist að sú stefna sem hann taldi sig verða að árétta, er ekki í neinu samræmi við fyrrgreind ummæli Björgvins. Hjörleifur Guttormsson, fyrrverandi alþingismaður og einn helsti hugmyndafræðingur VG, var ekki eins kurteis í bloggfærslu sem hann skrifaði strax í kjölfar umræðnanna á Alþingi. Þar segir hann:

„Það kemur kannski ekki mjög á óvart að fyrrum bankamálaráðherra kynni sér ekki mál og fari með rangfærslur og fleipur á Alþingi. Hér tekur þó steininn úr þegar þessi frambjóðandi Samfylkingarinnar getur ekki vitnað rétt í stuttorða samþykkt landsfundar VG um svonefnd Evrópumál, hvað þá lagt út af efni hennar.

Hjörleifur vitnar síðan til ályktunarinnar og hafnar þeirri túlkun Björgvins að í henni hafi falist ráðagerð um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Um það segir hann:

„Hvers konar órar eru þetta? Í samþykktum landsfundarins er ekki að finna orð um „tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu“.“

Loks birtir Hjörleifur ályktun landsfundar VG um Evrópumál orðrétt. Enginn sem les þann texta getur velkst í vafa um það að þeir félagar Jón Bjarnason og Hjörleifur Guttormsson hafa talsvert meira til síns máls en Björgvin G. Sigurðsson. Það þarf auðvitað ekki að koma neinum á óvart, enda stóðu þeir tveir að samþykkt ályktunarinnar en Björgvin kom þar hvergi nærri. Björgvin sýndi hins vegar frjótt ímyndunarafl og mikla sköpunargáfu þegar hann túlkaði textann eins og honum sjálfum hentaði. Það má auðvitað hafa gaman af slíkri málfundaleikfimi, en einhvern veginn læðist að manni sá grunur, að stjórnarsamstarf sem kallar á slíkar æfingar, sé ekki byggt á mjög traustum grunni.