Birgir Ármannsson
| Fjármálaráðherra ofmetur tekjuauka vegna hátekjuskatts |
Eftir Birgi Ármannsson Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra sagði sl. mánudag í viðtali við blaðamenn Morgunblaðsins í Zetunni, nýjum þætti á vefsjónvarpi blaðsins, að tvö ný hátekjuskattþrep sem hann vill koma á geti skilað ríkissjóði tekjuauka upp á 3,5 til 4 milljarða króna. Tillögur Steingríms birtust meðal annars í frumvarpi sem hann lagði fram á haustþingi. Þar var gert ráð fyrir að ofan á allar tekjur yfir 500 þúsund krónum á mánuði legðist nýtt 3% álag á tekjuskatt og að á allar tekjur yfir 700 þúsund krónum á mánuði legðist til viðbótar 5% skattur, þannig að þeir sem slíkar tekjur hafi borgi samanlagt 8% ofan á hinn almenna tekjuskatt. Þess ber að geta að þessar tillögur lagði Steingrímur fram áður en hann varð fjármálaráðherra, en hins vegar var engin leið að skilja ummæli hans í þættinum öðru vísi en svo að hann væri enn mjög áhugasamur um að hrinda þeim í framkvæmd. Jafnframt kom fram að hann teldi stuðning vera innan Samfylkingarinnar, samstarfsflokks síns í ríkisstjórn, við að gera breytingar í þessu veru. Verði framhald á samstarfi VG og Samfylkingar eftir kosningar geta íslenskir skattgreiðendur þannig reiknað með að verða fyrir auknum byrðum af þessu tagi. Nýjar forsendur – lægri tekjur Ekki er ljóst hvernig fjármálaráðherra kemst að þeirri niðurstöðu um tekjuauka, sem fram kom í þættinum. Í greinargerð með frumvarpi hans frá því í haust var reyndar gróflega áætlað að tekjuaukinn gæti orðið tæplega 3,5 milljarðar króna. Nú liggja hins vegar fyrir nýrri upplýsingar og áætlanir um skattstofninn – skattskyldar tekjur einstaklinga – og gefa þær tilefni til að ætla að um verulega lægri upphæðir verði að ræða en þarna var gert ráð fyrir. Ég hef sjálfur gert tilraun til að átta mig á hugsanlegum tekjuauka ríkisins vegna þessara tillagna Steingríms J. Sigfússonar og hef notað til þess mismunandi aðferðir. Að teknu tilliti til uppfærðra áætlana fjármálaráðuneytisins um tekjur einstaklinga á árinu 2009 sýnist mér þó að tekjuaukinn geti aldrei orðið meiri en 2,7 – 2,9 milljarðar króna. Hér er auðvitað um grófa áætlun að ræð og full ástæða til að gera fyrirvara, enda margt óljóst um tekjuþróun það sem eftir lifir ársins. Önnur áhrif skattsins leiða líka til lækkunar Fyrir utan þetta er ástæða til að geta þess, að í þessum útreikningum er ekki gert ráð fyrir öðrum hugsanlegum áhrifum skattabreytingar af þessu tagi. Almennt má gera ráð fyrir að hærri skattþrep geti leitt til aukinna undanskota og dregið úr hvatanum til að afla sér hærri tekna. Hærri skattþrep geta því í raun leitt til þess að skattstofninn minnki og því innheimtist minni tekjur en ella. Fullvíst má telja að fjölgun skattþrepa leiði til aukinna jaðaráhrifa, geri skattkerfið flóknara og innheimtu erfiðari og dýrari. Allt eru þetta þættir sem með beinum og óbeinum hætti geta leitt til þess að raunveruleg tekjuaukning ríkisins vegna nýrra hátekjuskattþrepa verði jafnvel mun minni en ég hef áætlað hér að framan. Fyrirspurn á Alþingi Vegna þessa misræmis milli orða fjármálaráðherra og lauslegrar áætlunar minnar hef ég lagt fram fyrirspurn á Alþingi, þar sem farið er fram á að fjármálaráðuneytið leggi fram mat á hugsanlegum tekjuauka ríkissjóðs vegna þeirra nýju hátekjuskattþrepa, sem ráðherrann hefur lýst áhuga á. Mér finnst mikilvægt að reynt verði að áætla þessar fjárhæðir eins nákvæmlega og unnt er í ljósi þess að fjármálaráðherra hefur sjálfur lýst skattabreytingum af þessu tagi sem mikilvægum lið í að vinna gegn þeim mikla fjárlagahalla, sem fyrirsjáanlegur er á þessu ári og þeim næstu. Ráðherrann áætlaði í fyrrnefndum viðtalsþætti að á þessu ári gæti þurft að brúa bil, sem numið gæti allt frá 35 til 55 milljörðum króna. Hann sagði jafnframt að þetta yrði að leysa bæði með niðurskurði og skattahækkunum. Fleiri hugmyndir um skattahækkanir Þess má geta í framhjáhlaupi, að hátekjuskattþrepin eru ekki einu skattahækkanirnar sem Steingrímur og félagar hafa gælt við. Þeir hafa líka lagt fram á þingi tillögu um hækkun fjármagnstekjuskatts í 14%, reyndar með nokkurs konar persónuafsláttarfyrirkomulagi, sem myndi stuðla að skattleysi lægstu fjármagnstekna. Hins vegar ríkir nú auðvitað fullkomin óvissa um það hvort slík skattahækkun myndi skila nokkrum tekjuauka, enda verður að horfast í augu við þá staðreynd að skattstofninn sjálfur - fjármagnstekjurnar - hefur hrunið og fullkomin óvissa ríkir um það hvenær hann fer að taka við sér aftur. Þá má einnig nefna að helsti talsmaður ríkisstjórnarinnar í skattamálum, Indriði H. Þorláksson, hefur reifað hugmyndir um að hækka tekjuskatt fyrirtækja. Ekki er heldur ástæða til að slíkar skattahækkanir skili miklu á næstunni, enda er tekjuskatturinn lagður á hagnað fyrirtækja, sem því miður er sjaldgæfur um þessar mundir. Það leiðir auðvitað hugann að því hvort gripið verði til annarra skattahækkana undir forystu Steingríms J. Sigfússonar til þess að brúa bilið í ríkisfjárlögunum og komast hjá niðurskurði. Þá er auðvitað hætt við að það verði hvorki hátekjumenn né fjármagnseigendur sem fái reikninginn heldur hinn almenni launamaður. En að sjálfsögðu er ekkert minnst á svoleiðis hugmyndir skömmu fyrir kosningar enda væri það ekki til vinsælda fallið. Ofmat á tekjum skapar óraunhæfar væntingar Eins og fyrr er getið sagði fjármálaráðherra í viðtalþættinum að vinna yrði gegn fjárlagahallanum bæði með niðurskurði og skattahækkunum. Hugmyndir hans og Vinstri grænna um sparnað í ríkisrekstrinum eru í besta falli mjög óljósar, ef marka má nýlegar landsfundarályktanir. Í ljósi þess er afar brýnt að fyrir liggi með hvaða hætti hann telji að ná eigi inn hærri tekjum. Þetta er sérstaklega áríðandi nú í aðdraganda alþingiskosninga, þar sem hætt er við að ákveðnir stjórnmálaflokkar – ekki síst þeir á vinstri vængnum - reyni að skapa óraunhæfar væntingar um tekjur vegna skatta eins og hátekjuskatts og fjármagnstekjuskatts og þar með að unnt verði að komast hjá óvinsælum aðhalds- og sparnaðaraðgerðum í ríkisrekstrinum. Þeim mun meiri væntingar sem eru skapaðar um auknar skatttekjur því auðveldara er fyrir stjórnmálamenn að koma sér undan því að svara erfiðum spurningum um niðurskurð. Það er full ástæða til að gera þá kröfu til Steingríms J. Sigfússonar að hann svari skýrt og eftir bestu samvisku í þessum efnum. Hann ætti sem fjármálaráðherra að hafa betri forsendur en aðrir til gera raunhæfar áætlanir um tekjur og gjöld ríkisins og ber auðvitað skylda til þess að upplýsa þing og þjóð um slíkar niðurstöður. Þar að auki hefur hann ósjaldan hrósað sjálfum sér og flokki sínum fyrir ábyrga afstöðu til ríkisfjármálanna. Það er auðvitað frekar auðvelt að tala með þeim hætti í stjórnarandstöðu, en nú þegar Steingrímur stýrir fjármálaráðuneytinu reynir fyrst á hann fyrir alvöru í þeim efnum. |