12. desember 2006
Viðhorf – Birgir Ármannsson
Einhvern tímann var mér kennt að það væri ekki uppbyggilegt fyrir stjórnmálamenn að eyða mikilli orku í að svekkja sig á umfjöllun fjölmiðla. Ég get þó ekki neitað því að undanfarna daga hafa mér þótt áherslur í fréttum og umræðuþáttum um þjóðmál frekar einkennilegar, enda virðist því lítill gaumur gefinn að Alþingi samþykkti á laugardaginn mestu lækkun á neyslusköttum sem dæmi eru um, að minnsta kosti á síðustu áratugum. 

Það virðist líka fara fram hjá mörgum, að þessi lækkun neysluskatta er umtalsvert meiri en nokkur flokkur þorði að lofa fyrir síðustu kosningar. Sjálfstæðismenn – og í kjölfarið Samfylkingarmenn – lögðu áherslu á að lækka matarskattinn svonefnda úr 14% í 7% og rætt var um að önnur vara og þjónusta sem til þessa hefur verið í 14% þrepinu myndi fylgja. Skattalækkanirnar, sem Alþingi hefur nú samþykkt, eru hins vegar mun víðtækari. Nú liggur fyrir að virðisaukaskattur á allar matvörur verður 7%, en fjölmargar algengar tegundir hafa til þessa borið 24,5% skatt. Sömuleiðis lækkar skatturinn á bækur, tímarit, blöð, afnotagjöld útvarpsstöðva, húshitun og hótelgistingu úr 14% í 7%. Skattur á veitingaþjónustu, sem verið hefur 24,5%, lækkar líka í 7% og sama breyting verður varðandi skatt á geisladiska, hljómplötur og segulbönd. Loks bætist við þetta, að vörugjöld á allar matvörur aðrar en sykur og sælgæti verða afnumin. Til að átta sig á stærðargráðu þessara skattalækkana má nefna, að í opinberri umræðu hefur oft verið talað um að lækkun matarskattsins myndi minnka tekjur ríkissjóðs um sem svarar 5 milljörðum króna á ári, en þær lækkanir sem nú hafa verið samþykktar leiða til tvöfalt hærri niðurstöðu. Fjármálaráðuneytið metur lækkanirnar á 10,5 milljarða á ári miðað við núverandi verðlag, en áhrifin á næsta ári verða að vísu ekki alveg svo mikil enda kemur breytingin ekki til framkvæmda fyrr en 1. mars.

Lækkunin þarf að skila sér í vöruverði
Enginn þarf að velkjast í vafa um að megintilgangur þessara breytinga er að lækka kostnað heimilanna við matarinnkaup. Hinar lækkanirnar eru auðvitað fagnaðarefni en vega mun minna. Fjármálaráðuneytið metur það svo að lækkun virðisaukaskatts og afnám vörugjalda ætti að skila sér í um 12,5% lægra matarverði en Samtök atvinnulífsins meta áhrifin reyndar minni eða rétt innan við 10%. Ég hef ekki forsendur til að skera úr um hvort matið er réttara enda er hér ekki um hárnákvæm vísindi að ræða. Hvað sem því líður er ljóst að lækkunin verður umtalsverð og á að skila sér í bættum hag alls almennings – og þá helst þeirra sem verja stórum hluta tekna sinna til matarinnkaupa. Þannig má fyrirfram ætla að kjarabótin verði mest fyrir tekjulágar en barnmargar fjölskyldur, þótt vissulega megi lengi deila um samhengið milli tekna heimila og þess hlutfalls, sem þau verja til matarinnkaupa.

En til þess að skattalækkunin komi heimilunum til góða þarf hún auðvitað að skila sér í verði út úr búð. Forystumenn í verslun hafa eðlilega lýst vilja sínum til þess að það gerist, en þegar upp er staðið hvílir ábyrgðin auðvitað hjá einstökum fyrirtækjum enda er verðlagning í landinu frjáls. Það er því mikilvægt að þau búi við aðhald í þessum efnum frá fjölmiðlum, hagsmunasamtökum og síðast en ekki síst neytendum sjálfum. Þessar breytingar verða því að styðjast við sameiginlegt átak margra aðila. Þannig getur þessi skattalækkun ríkisstjórnarinnar skilað sér í bættum lífskjörum landsmanna.