Birgir Ármannsson
| Óskhyggja, ESB og varnarmál |
|
16. nóvember 2006 Viðhorf – Birgir Ármannsson Í umræðum um varnarmál Íslands hefur því stundum verið haldið fram, að það geti verið raunhæfur kostur fyrir Íslendinga að leita nánara samstarfs við Evrópusambandið á þessu sviði og að slíkt samstarf geti jafnvel komið í stað varnarsamningsins við Bandaríkin. Þegar bent hefur verið á, að engar líkur séu á því að ESB taki á sig varnarskuldbindingar vegna ríkja sem standa utan sambandsins hafa áköfustu talsmenn aðildar oftar en ekki brugðist við með því að segja að hér séu einmitt komin fram ný rök fyrir aðildarumsókn. Þetta sjónarmið byggir að mínu áliti á fullkomlega röngu stöðumati og óskhyggju. ESB hefur - enn sem komið er að minnsta kosti – hvorki vilja eða getu til að standa á eigin fótum á þessu sviði og því er áfram raunhæfasti kostur okkar Íslendinga að byggja varnarstefnu okkar á aðild að NATO og samstarfi við Bandaríkin, þótt í breyttri mynd sé. Óljós stefna og takmörkuð geta ESB Það er vissulega rétt að síðustu ár hafa ákveðnar leiðandi þjóðir innan ESB stefnt að því að auka vægi sambandsins á sviði öryggis- og varnarmála. Þessi stefnumörkun hefur á hinn bóginn alls ekki verið óumdeild og því má segja að þróunin hafi á engan hátt verið í samræmi við vilja og metnað þeirra sem lengst hafa viljað ganga. Aðildarríkin hafa ekki verið samstíga í þessum efnum og eins eru mismunandi sjónarmið uppi innan þeirra í sambandi við það hversu langt eigi að ganga í að byggja upp sjálfstæða varnarstefnu, að hve miklu leyti eigi að færa forræði þessara mála frá einstökum ríkjum til sambandsins og loks hversu miklum fjármunum sé rétt að verja til varnarmála. Síðasti afturkippurinn í þessari þróun var þegar stjórnarskrárdrögum ESB var hafnað í Frakklandi og Hollandi á síðasta ári, þótt sú niðurstaða byggðist raunar á öðrum forsendum en þessum. Hvað sem því líður er ljóst að ESB hefur í dag hvorki innra skipulag, varnaráætlanir, mannafla eða tækjabúnað til að sinna varnarþörfum sínum og þarf í fyrirsjáanlegri framtíð að treysta á varnarkerfi NATO þar sem Bandaríkjamenn gegna áfram lykilhlutverki. Þetta er augljóst þegar litið er til þess að Evrópusambandsríkin hafa verið upp á Bandaríkjamenn komin varðandi flutning á mannafla og búnaði þegar þau hafa tekið að sér takmörkuð verkefni á átakasvæðum bæði innan og utan Evrópu. Lega landsins skiptir máli Staðsetning Íslands mitt á milli Evrópu og Norður-Ameríku skiptir líka máli þegar þessi máli eru rædd. Það liggur í augum uppi að samstarf vestur um haf hlýtur áfram að verða mikilvægt fyrir Íslendinga - þó ekki væri nema vegna landafræðinnar. Ísland á ekki síður samleið með Bandaríkjunum og Kanada en Evrópu þegar kemur að varnar- og öryggismálum á Norður-Atlantshafi og Norðurskautssvæðinu, hvort sem um er að ræða hefðbundnar varnir eða aðgerðir gegn umhverfishættu eða annarri vá. Þegar við bætist takmörkuð geta ESB og það að áhugi ráðandi afla þar hefur í auknum mæli beinst í suður og austur með stækkun sambandsins, verður enn skýrara að samstarf við ESB - með eða án aðildar – er ekki fullnægjandi lausn á varnarþörfum Íslands. Á hinn bóginn er engin ástæða til að draga úr því að á ákveðnum sviðum öryggismála er samstarf við ESB mikilvægt fyrir Íslendinga. Aðild okkar að Schengenkerfinu og aukið samstarf á sviði lögreglumála skiptir til dæmis verulegu máli í sambandi við varnir gegn hryðjuverkum og skipulagðri glæpastarfsemi. Þar hafa íslensk stjórnvöld stigið mikilvæg skref sem mikilvægt er að þróa áfram. Það, ásamt áframhaldandi NATO-aðild og tvíhliða samstarfi við Bandaríkin með sérstökum skuldbindingum af þeirra hálfu á sviði hefðbundinna varna, er sú skynsamlegasta leið sem við Íslendingar getum farið til þess að tryggja varnarhagsmuni okkar á komandi árum. Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. |